Wielofunkcyjne pojazdy wsparcia inżynieryjno-budowlanego. Przykład austriacki, a polskie potrzeby
Jarosław Brach
Współcześnie siły zbrojne w naszej części kontynentu w sferze szeroko pojętego wsparcia inżynieryjnego coraz częściej muszą wykonywać zadania związane z likwidacją skutków klęsk żywiołowych, takich jak pożary czy powodzie, oraz uczestniczyć w działaniach mających w jak największym stopniu zapobiegać tym kataklizmom. W tym kontekście szczególnie zwraca się uwagę na możliwość wystąpienia tzw. powodzi błyskawicznych, nie tylko na terenach górzystych i górskich, ale też równinnych. Powyższe, ale i działania w ramach programu „Tarcza Wschód”, wymaga wprowadzenia do eksploatacji odpowiedniego sprzętu, także samochodowego. Co ciekawe, tego rodzaju pojazdy nabywają Siły Zbrojne Austrii, a do tych zadań można dostosować i inne podwozia.
W zakresie wielofunkcyjnych pojazdów wsparcia inżynieryjno-budowlanego można oprzeć na rozwiązaniach od lat dobrze znanych na rynku cywilnym. Jedno z nich polega na połączeniu wywrotki z żurawiem przeładunkowym. W rezultacie powstaje kilkufunkcyjne narzędzie, mogące w granicach swoich możliwości technicznych samodzielnie wykonywać kilka prac: przeładowywać i usuwać z drogi określone ładunki (np. materiały skalne/kamienie/głazy); usuwać z drogi i poboczy powalone drzewa oraz zniszczone czy zagrożone zniszczeniem samochody; dokonywać załadunku na skrzynię ładunkową; przewozić w wywrotczej skrzyni ładunkowej i dokonywać rozładunku materiały sypkie (np. piasek, żwir, gruz i kamienie); holować przyczepę wywrotkę, niskopodwoziową czy inną. W segmencie cywilnym zazwyczaj w roli takiego nośnika samochodowego występuje podwozie klasy tonażowej ciężkiej, 3- lub 4-osiowe, z bliźniaczym ogumieniem na tylnym tandemie. Natomiast w przypadku sił zbrojnych nośnikiem może być podwozie z wyłącznie pojedynczym ogumieniem, czyli o wysokiej dzielności terenowej – mobilności taktycznej.
Przykład z Austrii
26 maja 2025 roku austriacki producent specjalizowanych i specjalnych zabudów – Empl – EMPL Fahrzeugwerk GmbH – poinformował, że Siły Zbrojne Austrii (ÖBH, Österreichische Bundesheer) zamówiły u niego specjalistyczne ciężarówki za kwotę 30 milionów EUR. Wojskowi złożyli zlecenie obejmujące dostawę 62 wywrotek, 40 konsol dźwigowych z żurawiami i 75 przyczep wywrotek.
Za samochodową bazę służy solidne podwozie Rheinmetall MAN 6x6 – RMMV HX2 42M 6×6 z nieopancerzoną kabiną oraz z wyłącznie pojedynczym ogumieniem, czyli o wysokiej dzielności terenowej – mobilności taktycznej. Ciężarówkę tę napędza silnik D20 – 6-cylindrowy, rzędowy, 10,5-litrowy, z turbodoładowaniem i chłodzeniem powietrza doładowującego, w nastawie o mocy maksymalnej 324 kW/440 KM i maksymalnym momencie obrotowym 2100 Nm. Dopuszczalna masa całkowita tego auta może dochodzić do 28 000 kg. Jest to więc rodzaj podwozia tożsamy z zamówionymi nieco wcześniej, także przez Austrię, średnimi samochodami ewakuacyjno-ratowniczymi, w tym wielofunkcyjnymi, co miało swoje znaczenie. Przy czym za wyborem podwozia 3-, a nie 4-osiowego przemawiały argumenty o charakterze czysto eksploatacyjnym. Podwozie 3-osiowe jest mianowicie krótsze niż 4-osiowe, co w austriackich specyficznych, w pierwszym rzędzie górskich warunkach, przekłada się na wyraźną poprawę manewrowości, w tym redukcji promienia skrętu, jakże ważną w trakcie pokonywania krętych, wąskich, wysokoalpejskich tras. Tym samym za cenę tej lepszej zwrotności „oddano” większą ładowność, w tym przypadku nieprzekraczającą 8000–10 000 kg. Oczywiście ta zwrotność należałaby do jeszcze lepszych, gdyby oś ostatnia – trzecia – była wyposażona w funkcję skrętu przeciwbieżnego.
Sama wywrotka jest trójstronna. Powstała ona z solidnej, spawanej konstrukcji stalowej i została zaopatrzona w belki wzdłużne i poprzeczne oraz dodatkowe wzmocnienia zapewniające maksymalną sztywność skrętną. Z tyłu pojazdu zamontowano zaś odłączany żuraw Palfinger PK 26002 EH-D z zestawem konsolowym i drabiną dostępową. Wyposażenie obejmuje rotator przelotowy, 500-litrowy chwytak szczękowy, chwytak do drewna, widły do palet i platformę roboczą.
Zestaw uzupełnia 2-osiowa wywrotka tandemowa. Te wywrotki o długości wewnętrznej 5200 mm i dopuszczalnej masie całkowitej 18 000 kg cechuje masa własna 5600 kg. Zakres dostawy obejmuje również osłonę maskującą, plandekę i siatkę ładunkową. Rama wywrotu ma zintegrowane otwory na aluminiowe rampy załadunkowe, umożliwiające transport do 8 ton drobnego sprzętu (np. koparki). Liczne uchwyty, pierścienie i punkty mocowania służą do zabezpieczenia ładunku, umożliwiając także transport kolejowy. Tym samym przyczepy cechują się przemyślanymi szczegółami konstrukcyjnymi, począwszy od zdalnego sterowania radiowego, poprzez wkładki rampowe, aż po przystosowanie do załadunku kolejowego. Ponadto, zarówno w wywrotce, jak i w przyczepie, zainstalowano specjalny wskaźnik obciążenia osi, który za pomocą oddzielnego wyświetlacza w kabinie ostrzega operatora o potencjalnym przeciążeniu.
Sprzęt taki stanowi prawdziwy pakiet inwestycyjny, dzięki któremu wojsko będzie mogło zapewnić skuteczną pomoc przede wszystkim w przypadku katastrof (powodzie, lawiny czy osuwiska), w tym na terenach górskich, trudno dostępnych. Nie mniej ważna pozostaje możliwość wykorzystania tego sprzętu do usuwania przeszkód terenowych czy stawiania barier dla poruszającego się przeciwnika. W pierwszym rzędzie takie bariery można stawiać na wąskich szlakach i drogach górskich. Zresztą austriacka obrona polega także na wycofaniu się w góry i utrudnieniu przeciwnikowi dostępu do nich poprzez wywołanie/wykonanie sztucznych zapór, osuwisk i zwałowisk kamienno-ziemnych. Można też na wąskich górskich drogach gruntowych stawiać zapory ziemno-kamienne, w tym w oparciu o wielotonowe głazy. Powyższe, przy dobrej koordynacji własnych sił, zasobów i działań może pozwolić na wzmocnienie obrony czy nawet skuteczne i efektywne zatrzymanie kolumn przeciwnika.
Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 4-5/2026