Vickers Valiant. Część II

Leszek A. Wieliczko

Spośród trzech typów bombowców V-Force jako pierwszy do służby trafił Vickers Valiant. Jako pierwszy został użyty w działaniach bojowych, co stało się w czasie kryzysu sueskiego. Również jako pierwszy zrzucił brytyjskie bomby jądrowe i termojądrowe. Problemy z wytrzymałością konstrukcji sprawiły, że także jako pierwszy już w 1965 roku został wycofany ze służby operacyjnej.

Służba operacyjna

Pierwszą eskadrą operacyjną RAF wyposażoną w Valianty była No. 138 Squadron, reaktywowana 1 stycznia 1955 roku w Gaydon w Warwickshire. Pierwszy egzemplarz (WP206) otrzymała 8 lutego, a drugi (WP207) 19 lutego. Etatowy stan eskadry wynosił osiem bombowców. W celu szkolenia załóg Valiantów, 21 lutego 1955 roku w Gaydon utworzono No. 232 Operational Conversion Unit (OCU). Kilka pierwszych Valiantów służących w 232. OCU po zakończeniu szkolenia pierwszej grupy załóg trafiło do 138. Sqn. Pierwszego „własnego” Valianta (WZ362) 232. OCU dostała 22 lipca.

6 lipca 138. Sqn została przeniesiona do Wittering. 29 lipca zaledwie trzy minuty po starcie rozbił się samolot nr WP222 – zginęła cała czteroosobowa załoga. We wrześniu dwa Valianty (WP206 i WP207) w towarzystwie pięciu samolotów transportowych Handley Page Hastings (w jednym z nich leciał dowódca Bomber Command Air Marshal George Mills z małżonką) wykonało etapowy przelot do Nowej Zelandii (operacja „Too Right”). Start z Wittering nastąpił 5 września. Samoloty lądowały po drodze w Habbaniji w Iraku, Maripurze koło Karaczi w Pakistanie, Negombo na Cejlonie, Changi w Singapurze i Darwin w Australii. Podczas pobytu w Australii Valianty wykonały loty pokazowe nad Sydney, Melbourne, Canberrą, Hobart i Adelajdą. 19 września przybyły do Christchurch w Nowej Zelandii. Wykonały loty pokazowe także nad Wellington. Oba Valianty wróciły do Wittering 6 października.

Tymczasem 1 kwietnia 1955 roku w Gaydon reaktywowano rozpoznawczą No. 543 Squadron, którą wyposażono w samoloty B(PR).1. Pierwszy egzemplarz (WP217) został dostarczony 11 maja. 18 listopada eskadra została przeniesiona do Wyton. W lipcu 1956 roku cztery samoloty eskadry zostały zaprezentowane na salonie lotniczym w Paryżu. Później eskadra dostała również samoloty B(PR)K.1. Valianty B(PR).1 i B(PR)K.1 trafiły także do innych eskadr, ale tylko w 543. Sqn były używane wyłącznie do zadań rozpoznawczych. Oprócz zadań ściśle wojskowych samoloty 543. Sqn wykonały także zdjęcia terytorium Wielkiej Brytanii oraz innych państw, regionów i wysp na potrzeby gospodarki narodowej – m.in. Tajlandii, Seszeli, Rodezji Południowej, Rodezji Północnej (Zambii), Bechuanalandu (Botswany), wysp Marion, Gough i Tristan da Cunha na południowym Atlantyku oraz Wysp Salomona, Wysp Santa Cruz i Nowych Hebrydów na Pacyfiku.

W 1956 roku w Valianty wyposażono pięć kolejnych eskadr bombowych. 21 stycznia w Marham utworzono No. 214 Squadron. Pierwszego Valianta (WZ379) eskadra dostała 15 marca. 1 kwietnia w Marham utworzono No. 207 Squadron, która pierwszego Valianta (WP223) dostała 11 czerwca. 1 maja w Wittering utworzono No. 49 Squadron. Dwa pierwsze Valianty (WZ366 i WZ367) eskadra dostała 14 i 16 maja. 1 lipca w Marham utworzono No. 148 Squadron. Pierwszego Valianta (XD814) eskadra dostała 26 lipca. 8 października w Honington utworzono No. 7 Squadron, którą zaczęto wyposażać w Valianty 1 listopada. Jako ostatnią 1 stycznia 1957 roku w Honington utworzono No. 90 Squadron. Pierwszego Valianta (XD862) eskadra dostała 1 marca.

W Valianty z urządzeniami RCM wyposażono w latach 1957–1958 Flight C z No. 199 Squadron w Honington. Pierwszy egzemplarz (WP213) eskadra dostała 29 maja 1957 roku. Jej głównym zadaniem było szkolenie operatorów radarów systemu obrony powietrznej i pilotów myśliwców w działaniach w środowisku zakłóceń elektronicznych. W połowie grudnia 1958 roku Flight C przeniesiono do Finningley i przemianowano na No. 18 Squadron.

W 1958 roku 214. Sqn rozpoczęła próby operacyjne przekazywania paliwa w locie innym samolotom. Początkowo trenowano tylko „suchy” kontakt, bez przetaczania paliwa. We wrześniu tegoż roku zaprezentowano tę technikę publicznie podczas pokazów lotniczych w Farnborough. W styczniu 1959 roku rozpoczęto próby „mokre”, czyli z przetaczaniem paliwa. W latach 1959–1960 eskadra wykonała 12 ćwiczebnych lotów długodystansowych bez międzylądowań z tankowaniem paliwa w powietrzu, m.in. do Nairobi w Kenii, Johannesburga i Kapsztadu w Afryce Południowej, Offutt AFB w Nebrasce w Stanach Zjednoczonych, Vancouver w Kanadzie i Changi w Singapurze. W sierpniu 1960 roku do prób tankowania powietrznego przystąpiła 90. Sqn. Te dwie eskadry wyspecjalizowały się w zadaniach tankowania powietrznego i w kwietniu 1962 roku zostały oficjalnie wyznaczone do takich zadań.

Pełna wersja artykułu w magazynie Lotnictwo 2/2026