Tysklandsbrigaden (Brygady Niemieckie). Jak Norwegowie po II wojnie światowej okupowali zachodni Harz, a potem Szlezwik Holsztyn….

Grzegorz Hryciuk

W 1945 r. na obszarze pokonanych Niemiec znalazły się miliony żołnierzy wojsk sprzymierzonych. Ich obecność, zwłaszcza na wschodzie, znaczona była pasmem niezliczonych grabieży, gwałtów i mordów. Na mocy decyzji zwycięzców terytorium Niemiec (poza terenami przekazanymi Polsce) poddane zostało okupacji wojskowej, która umożliwić miała nie tylko demilitaryzację i denazyfikację, ale w dalszej perspektywie także demokratyzację społeczeństwa niemieckiego.

Już w końcowej fazie wojny rządy wielkich mocarstw, w tym Rząd Jego Królewskiej Mości, przewidywały możliwość udziału w okupacji także wojsk innych państw, które padły ofiarą najazdów III Rzeszy. Oferta taka skierowana została nie tylko do Francji, która w 1945 r. została dopuszczona do współdecydowania o losach Niemiec niemal na równi z państwami anglosaskimi i Związkiem Radzieckim, ale także do mniejszych krajów ówczesnej Europy. Jednym z nich była Norwegia, której jeszcze na jesieni 1944 r. zaproponowano udział w okupacji Niemiec. Ta wielkoduszna oferta, sformułowana przez Brytyjczyków, miała oczywiście drugie dno – chodziło m.in. o obniżenie ludzkich i materialnych kosztów okupacji Niemiec. Nic więc dziwnego, że mimo braku formalnego porozumienia z nowymi, uznanymi oficjalnie władzami w Warszawie, do 1947 r. funkcje okupacyjne pełnili nawet żołnierze Polskich Sił Zbrojnych – 1 Dywizji Pancernej i Samodzielnej Brygady Spadochronowej, rozmieszczeni w północnych Niemczech.

Propozycja rządu Wielkiej Brytanii pod adresem władz norweskich spotkała się z pozytywnym przyjęciem przez rząd norweski na emigracji. Jednak w liście do Europejskiej Komisji Doradczej z września 1944 r. strona norweska zastrzegała, że zgoda na udział w okupacji wojskowej Niemiec musi zostać potwierdzona przez nowo zebrany parlament — Storting. Sprecyzowaniu miały także ulec warunki obecności norweskiej w Niemczech. Dla Norwegów nie była to decyzja łatwa, po raz pierwszy od rozwiązania unii ze Szwecją w 1905 r. oddziały norweskie miały brać udział w misji wojskowej na terytorium obcego kraju. Nic więc dziwnego, że parlament norweski ostatecznie wyraził zgodę na nią dopiero 24 sierpnia 1946 r., a i to jedynie w ograniczonym zakresie (maksimum 4400 żołnierzy, czas stacjonowania do 1 maja 1949 r.).

Pełna wersja artykułu w magazynie TW Historia 4/2026