Śmigłowiec AW101 w zadaniach nad morzem
Tomasz Kwasek
Leonardo AW101 to jeden z najbardziej zaawansowanych śmigłowców dostępnych obecnie na rynku. Jako ewolucja bardzo udanego EH101, zapewnia nowe możliwości, także w oparciu o doświadczenia operacyjne wielu użytkowników zdobywane w różnych wymagających środowiskach, zarówno morskich, jak i lądowych. Został zaprojektowany do użycia w szerokim zakresie warunków klimatycznych jest stosowany na całym świecie, a dzięki zastosowanym rozwiązaniom konstrukcyjnym platforma oferuje dogodne konfiguracje dla szerokiego zakresu zadań. Nowoczesna awionika i systemy misji zapewniają załodze doskonałą świadomość sytuacyjną, a użytkownikowi możliwość realizacji zadań w dzień i w nocy w każdych warunkach pogodowych. W ciągu ostatnich 30 lat AW101 został wyprodukowany w liczbie ponad 200 egz., w zdecydowanej większości dla sił zbrojnych kilkunastu krajów. Jedna z najbardziej zaawansowanych wersji została zakupiona dla polskiej Marynarki Wojennej.
Polska zakupiła cztery śmigłowce AW101 w wersji zwalczania okrętów podwodnych z modułem bojowego poszukiwania i ratownictwa. W związku z tym polskie AW101 są dodatkowo oznaczane jako ZOP–ASW/CSAR (Zwalczanie Okrętów Podwodnych, Anti-Submarine Warfare/Combat Search and Rescue). Wraz ze śmigłowcami kupiono pakiet logistyczny (w tym sprzęt naziemnej obsługi bieżącej) i szkoleniowy.
Wszystkie cztery polskie AW101 trafiły do 44. Bazy Lotnictwa Morskiego w Darłowie w latach 2023–2024. Maszyny zostały zakupione z wyspecyfikowanym przez stronę polską systemem misji, na który składa się m.in. cyfrowy system sterowania wraz z autopilotem z trybami poszukiwawczo-ratowniczymi (SAR), system nawigacji taktycznej, zintegrowany system łączności i transmisji danych taktycznych oraz pasywne i aktywne systemy ochrony i obrony śmigłowca, w tym urządzenia ostrzegawcze i wyrzutniki pułapek zakłócających. W skład zamówionego wyposażenia rozpoznania i identyfikacji weszły radar poszukiwawczy, transponder systemu identyfikacji „swój-obcy”, radionamiernik oraz optoelektroniczna głowica obserwacyjno-celownicza. Kolejnym elementem wyposażenia jest sonarowy system poszukiwania okrętów podwodnych, złożony z opuszczanej stacji hydrolokacyjnej niskiej częstotliwości, wyrzutnika boi radiohydroakustycznych oraz systemu zbierania i przetwarzania informacji z konsolą operatorską. Uzbrojenie podwieszane śmigłowców mogą stanowić lekkie torpedy przeciw okrętom podwodnym kal. 324 mm. Z kolei do misji patrolowych i interwencyjnych można będzie zamontować karabin maszynowy kal. 12,7 mm. Do zadań poszukiwawczo-ratowniczych załoga ma do dyspozycji reflektor poszukiwawczy, światła do lotów w szyku oraz wyposażenie medyczne i ratownicze, w tym dwie wciągarki, zestaw do przewożenia ładunków na podwieszeniu zewnętrznym, system pływaków awaryjnych, tratwy ratownicze i zestaw do przetrwania w niskiej temperaturze.
Maksymalny czas przebywania w powietrzu wynosi do 6,5 godz., a jego imponujący zasięg na jednym tankowaniu wynoszący około 1400 km pozwala na realizację długotrwałych misji. Zespół napędowy umożliwia efektywne wykorzystanie dwóch z trzech silników podczas patrolowania i przelotów do/z rejonu operacji oraz zachowanie poziomu bezpieczeństwa lotów nad obszarami morskimi w postaci awaryjnego przelotu na najbliższe lotnisko bazowe wyłącznie na jednym pracującym silniku (o ile taka sytuacja nastąpi, co jest mało prawdopodobne z uwagi na trójsilnikowy układ napędowy śmigłowca).
W zadaniach bojowych zasięg i długotrwałość lotu umożliwiają AW101 operowanie nad całym obszarem operacyjnego zainteresowania, a w szczególności w narodowej strefie obrony Marynarki Wojennej RP. Wyposażenie w zaawansowaną awionikę i systemy misji, w tym radar poszukiwawczy i sonar, pozwala polskim AW101 na efektywne wykrywanie celów nawodnych i podwodnych oraz ich zwalczanie za pomocą przenoszonego uzbrojenia, a także na przesyłanie przy użyciu łącza wymiany danych taktycznych informacji o wykrytych obiektach do stanowisk dowodzenia lub innych platform (okrętów lub samolotów własnych i sojuszniczych).
W zadaniach poszukiwawczo-ratowniczych śmigłowce AW101 mogą długotrwale operować nad całą polską strefą odpowiedzialności ratownictwa morskiego (SRR), która obejmuje obszar ponad 30 tys. km² Morza Bałtyckiego, a także nad obszarem morskiej wyłącznej strefy ekonomicznej (EEZ), której akwen ma prawie 20 tys. km2 i pokrywa się ze strefą SRR. Na tym obszarze występuje duży ruch cywilnych jednostek pływających, polskie porty należą bowiem do jednych z największych na Morzu Bałtyckim. W związku z tym obliguje to Polskę do utrzymywania odpowiednio wyposażonego potencjału ratowniczego, w tym lotniczego, o wymaganych zdolnościach. Poza tym, wbrew obiegowej opinii, Bałtyk nie jest morzem spokojnym, szczególnie w okresie od października do marca, a specyficzne warunki hydrometeorologiczne sprawiają, że jego akwen jest dla lotnictwa morskiego dość wymagający, z występującymi nierzadko groźnymi warunkami atmosferycznymi. Wytrzymałość śmigłowca Leonardo AW101 udowadnia użytkownik norweski operujący w najtrudniejszych warunkach klimatycznych północnej Europy, a także użytkownik kanadyjski. Wariant norweski stał się punktem odniesienia dla innych użytkowników wymagających odpowiedniej wytrzymałości śmigłowca.
Artykuł opracowany we współpracy z PZL-Świdnik
Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 3/2026