Samoloty Chińskich Sił Powietrznych. Rok 1937. Część 2

Jacek Pukropp

W czerwcu 1933 r. do Hangzhou dotarł jeden egzemplarz włoskiego dwupłatowego myśliwca Fiat CR.30 napędzanego 12-cylindrowym silnikiem rzędowym Fiat A.30RA o mocy startowej 600 KM. Po zmontowaniu demonstrował go latem 1933 r. por. Valentino Cuss. Później samolot ten został przypuszczalnie kupiony przez Chińczyków, był na stanie Centralnej Szkoły Lotniczej, ale rzadko na nim latano. Samolot ten miał zostać utracony podczas walk z komunistami Mao Zedonga zestrzelony ogniem z ziemi, ale według innej wersji rozbił się (można też znaleźć informację, że Chiny zakupiły w 1933 r. dwa Fiaty CR.30). Na początku 1934 r. Campagnia Italiana d’Estremo Oriente negocjowała dostawę dla Rządu Centralnego w Nankinie m.in. 2 CR.30, 12 CR.32 i 12 CR.40. Kupiono tylko Fiaty CR.32.

Liczba maszyn tego typu dostarczonych do Chin nie jest pewna. Należały one do pre-Serie. Wydaje się, że w 1934 r. zamówiono początkowo dziewięć samolotów (można spotkać informacje o zamówieniu 24 CR.32), ale na początku 1935 r. dostarczono 13 (?) Fiatów CR.32. Wyposażono w nie 8. Dywizjon. Znane numery taktyczne chińskich Fiatów to 801-812. Ich liczba ciągle malała – pięć zostało straconych w wypadkach i dostarczono dodatkowe trzy maszyny zastępcze. Daje to w sumie szesnaście CR.32 dostarczonych do Chin (tyle też wskazują dokumenty Fiata), ale można też znaleźć informację o zakupie 22 maszyn tego typu. Chińskie CR.32 uzbrojone były w dwa karabiny maszynowe Vickers 7,69 mm zamiast Breda-SAFAT (powodem był dostęp do amunicji), miały reflektor do lądowania pod przodem kadłuba pomiędzy goleniami podwozia, chłodnicę oleju zblokowaną z chłodnicą cieczy (w późniejszych seriach produkcyjnych chłodnicę oleju montowano u góry kadłuba za śmigłem). Co najmniej część posiadała radiostacje. Chociaż chińscy dowódcy nie darzyli tych maszyn sympatią, to piloci je doceniali za ich manewrowość i właściwości lotne – w testach okazały się lepsze od Hawków II i Boeingów 281. W lipcu resztę zamówienia anulowano, co tłumaczy się problemami w imporcie alkoholu i benzolu do mieszania z paliwem do silników Fiat A.30RA (mieszanka paliwowa składała się z 55% benzyny, 23% etanolu i 22% benzolu). Pilotów tych maszyn szkolono nieodpowiednio. Z racji rzędowego silnika Fiaty stanowiły również spore wyzwanie dla mechaników. Według stanu na 20 stycznia 1937 r. na wyposażeniu Chińskich Sił Powietrznych znajdowało się 8 CR.32, w które dalej był wyposażony 8. Dywizjon. Zgodnie z raportem amerykańskiego wywiadu 1 lipca 1937 r. Chińczycy mieli jeszcze sześć Fiatów.

Fiat CR.32 był napędzany 12-cylindrowym silnikiem rzędowym Fiat A.30RA o mocy startowej 600 KM. Prędkość maksymalna wynosiła 375 km/h na wysokości 3000 m, pułap praktyczny wynosił 8250 m, zasięg sięgał 780 km. Chińskie CR.32 były uzbrojone w dwa karabiny maszynowe Vickers kal. 7,69 mm.

Pełna wersja artykułu w magazynie TW Historia nr specjalny 2/2026