Pojedynek na kursach spotkaniowych. Tajemnica ostatniego lotu Oberleutnanta Heinza Schmidta

Iwan Ławrinienko

W porównaniu z wojną powietrzną na froncie zachodnim, zestrzelenia najsłynniejszych asów myśliwskich Luftwaffe na froncie radziecko-niemieckim można policzyć na palcach jednej ręki. Operujące nad Związkiem Radzieckim niemieckie pułki myśliwskie JG 51, JG 52 i JG 54 straciły zaledwie kilku pilotów, którzy mieli na swoim koncie ponad 150 zgłoszonych zwycięstw powietrznych. Choć wiele napisano o śmierci Antona Hafnera z JG 51 „Mölders” i Otto Kittela z JG 54 „Grünherz”, mało wiadomo było o zestrzeleniu Oberleutnanta Heinza Schmidta z JG 52. Był to zaś jeden z najlepszych „snajperów” z teoretycznie najskuteczniejszego pułku myśliwskiego Luftwaffe. Ostatni lot bojowy asa II./JG 52 był owiany tajemnicą jeśli chodzi o okoliczności jego śmierci, co do niedawna rodziło spekulacje. Jak wynika z obecnie dostępnych radzieckich dokumentów, życie utalentowanego niemieckiego asa zakończył doświadczony radziecki pilot ppłk Nikołaj Warczuk, dowódca 737. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego. Niniejszy artykuł jest próbą odtworzenia zawiłej historii walk powietrznych z 5 września 1943 roku, które miały miejsce na niebie nad pograniczem obwodów sumskiego i połtawskiego oraz przedstawienia szczegółów starcia obu asów.

Oberleutnant Schmidt

Heinz Schmidt urodził się w 1920 roku w Homburgu w regionie Saary. Przydzielony do eskadry 4./JG 52, rozpoczął udział w operacji „Barbarossa” od pierwszego dnia, tj. od 22 czerwca 1941 roku. Pierwsze zwycięstwo zgłosił piątego dnia kampanii, zestrzeliwując bombowiec DB-3 w rejonie miejscowości Varėna. 12 sierpnia lądował swoim zestrzelonym Bf 109 za linią frontu, ale pomimo, że był ranny, po sześciu dniach zdołał powrócić do jednostki i szybko wrócił do walki. Do końca listopada miał na koncie 16 zwycięstw powietrznych.

Po niemal półrocznej przerwie kolejne sukcesy odniósł w maju 1942 roku, kiedy uzyskał 11 zestrzeleń. W czerwcu było ich 14, a w lipcu 24. Szczególnie wyróżnił się w bitwach pod Stalingradem w sierpniu 1942 roku, odnosząc 29 zwycięstw, wyłącznie w ciągu ostatnich dziesięciu dni miesiąca. 23 sierpnia „Johnny”, jak nazywali go koledzy, został odznaczony Krzyżem Rycerskim za 72 zwycięstwa powietrzne. Już 16 września otrzymał zaś Liście Dębu za przekroczenie progu stu zestrzeleń, a do końca miesiąca miał ich na koncie 109. Po krótkim odpoczynku w grudniu odniósł 16 kolejnych sukcesów. 15 stycznia 1943 roku został ranny w ramię i bark, ale uratował się na spadochronie nad Morzem Azowskim i po dwóch dniach wrócił do jednostki. Do połowy lutego zaokrąglił swój wynik do 130 zestrzeleń, po czym odszedł na odpoczynek.

Po tym, jak w maju 1943 roku dowódca 6./JG 52 Oblt. Karl Ritzenberger zginął w akcji pod Noworosyjskiem, Schmidt został nowym dowódcą eskadry. Pierwsze zwycięstwo po powrocie do walki odniósł 28 lipca, kiedy podczas walk nad Kubaniem, na północny zachód od wsi Krymskaja, zestrzelił Airacobrę z 100. Gwardyjskiego Pułku Lotnictwa Myśliwskiego (Gwardiejskij Istriebitielnyj Awiacjonnyj Połk, GIAP). Radziecki pilot N.G. Ziuzin, który miał na swoim koncie jedno zwycięstwo indywidualne, figuruje jako zaginiony w akcji.

Niezwykle udany dla Schmidta okazał się sierpień 1943 roku, kiedy odniósł 38 zwycięstw powietrznych, dzięki którym 1 września jego konto liczyło 170 zestrzeleń Analiza rzeczywistych osiągnięć niemieckiego asa i weryfikacja prawdziwości jego zgłoszeń jest dość trudna. Duża część z jego sukcesów z lata 1943 roku została jednak potwierdzona przez radzieckie dokumenty. Schmidt walczył wówczas skutecznie nad Charkowem i Sumami, gdzie 4 sierpnia przeniesiono dowództwo II./JG 52. 8 sierpnia zestrzelił Jaka-1 z 866. IAP – jego ofiarą padł mł. lejt. Nikołaj Minajew (trzy zwycięstwa) lub mł. lejt. Michaił Sziszow (15 zwycięstw do końca wojny).

W dniach 10–11 sierpnia niemiecki pilot na pewno zestrzelił po jednym Ła-5 z 2. i 5. Armii Powietrznej. Jest prawdopodobne, że z jego ręki zginął 10 sierpnia jeden z dwóch najbardziej doświadczonych pilotów 297. IAP F.K. Borysenko (12 zwycięstw indywidualnych i 9 zespołowych) lub pośmiertnie odznaczony tytułem Bohatera Związku Radzieckiego mł. lejt. A.W. Dobrodecki (3 indywidualne i 8 zespołowych), któremu przypisano staranowanie Messerschmitta w ostatniej walce. Tego samego dnia na północny wschód od Charkowa Schmidt zniszczył Pe-2 z 1. Gwardyjskiej Dywizji Lotnictwa Bombowego (Gwardiejskaja Bombardirowocznaja Awiacjonnaja Diwizija, GBAD).

Pełna wersja artykułu w magazynie Lotnictwo 5/2026