Panzertruppen w walkach o Warszawę. Ostatni akord – walki I./Pz.Rgt. 23 na Mokotowie, 25-27 września.

Mariusz Zimny

Wśród zagadnień związanych z tematyką walk o Warszawę we wrześniu 1939 r. obrona Mokotowa jest poznana relatywnie najsłabiej. Jednym z powodów tego stanu rzeczy wydaje się być fakt, że sektor południowy nie był dla oblegających priorytetowym, w związku z czym zaangażowane przez Niemców na tym kierunku siły i środki początkowo nie pozwalały na zorganizowanie zdecydowanej akcji zaczepnej. Było to o tyle uzasadnione, że dotarcie do „serca” miasta, jakim jest Śródmieście, przez Górny Mokotów wymagało by pokonania znacznego dystansu w zwartej miejskiej zabudowie tej dzielnicy, co bez osiągnięcia znacznej przewagi ilościowej mogło by doprowadzić do znacznych strat wśród nacierających. Sytuacja uległa jednak zasadniczej zmianie w trzeciej dekadzie września, kiedy to dowództwo 8. Armee ściągnęło w rejon Nadarzyn-Piaseczno nowe jednostki - także pancerne. Warszawski Mokotów miał stać się terenem zaciętych kilkudniowych walk.

I. Abteilung pod dowództwem Dipl.Ing. Maj. Hansa Ilgena, w składzie dwóch kompanii lekkich (1. i 2.) oraz jednej lekkiej typu „a” (4.), wziął udział w kampanii w Polsce jako jednostka korpuśna XIII. Armee-Korps (AK). Za wyjątkiem jednego plutonu, batalion został podporządkowany 17. Infanterie-Division (ID) i przeszedł wraz z nią szlak bojowy od granicy polsko-niemieckiej k. Oleśnicy aż do bitwy nad Bzurą. Rankiem 20 września dowództwo 8. Armee przesłało rozkaz, zgodnie z którym 17. ID miała zostać przerzucona na front zachodni; I. Abteilung ponownie został podporządkowany bezpośrednio dowództwu korpusu. 21 września armia otrzymała zadanie zaatakowania Warszawy od południa siłami 10., 31. i 46. dywizji. Jeszcze tego samego dnia dowództwo XIII. AK, 10. ID oraz oddział korpuśne (w tym I./Pz.Rgt. 23) rozpoczęły przegrupowanie w okolice Nadarzyna; batalion Maj. Ilgena zatrzymał się w godzinach wieczornych 22 września w rejonie Siestrzeni, przy drodze Nadarzyn-Mszczonów.

Z dniem 22 września dowództwu XIII. korpusu została podporządkowana 31. ID (blokująca Warszawę od południowego zachodu), 3. Leichte-Division (lei.Div.) znajdująca się w rejonie wokół i na południe od Piaseczna, oraz 46. ID, która znajdowała się jeszcze w marszu. Pododdziały 10. i 46. ID miały zająć przydzielone im odcinki 24 września.

Atak na prawym skrzydle, z punktem ciężkości na osi i kierunkiem na Park Łazienkowski, miały prowadzić pułki 46. ID. Na lewo od niej, i jednocześnie na lewo od ul. Puławskiej, w ogólnym kierunku na Pole Mokotowskie miały nacierać pododdziały 10. ID. Nie odnotowawszy żadnej znacznej styczności bojowej z nieprzyjacielem, wieczorem 24 września 3. lei.Div., po zluzowaniu jej elementów przez oddziały 46. ID, odeszła w rejon Nadarzyn-Piaseczno jako rezerwa korpusu.

Pełna wersja artykułu w magazynie TW Historia nr specjalny 1/2026