OMNI VIDENS – Ten, który widzi wszystko Budowa zdolności kosmicznych w Siłach Zbrojnych RP

Mariusz Cielma

Od kilkunastu lat trwa intensywne wprowadzanie zdolności kosmicznych do Sił Zbrojnych RP. Proces ten przechodził wiele etapów, od wykorzystania usług po własne systemy satelitarne. Równolegle trwa także rozwijanie struktur organizacyjnych, budowa kompetencji ludzkich, ale i wdrażanie kosmosu jako domeny operacyjnej Wojska Polskiego. Z perspektywy łańcucha dowodzenia całość tych działań skupiona jest w Agencji Rozpoznania Geoprzestrzennego i Usług Satelitarnych, której skrót ARGUS ma także wymowną symbolikę, bowiem jak tłumaczą sami wojskowi, odnosi się do mitycznego strażnika o stu oczach, podobnie jak symboliczna i trafna jest dewiza – OMNI VIDENS - „Ten, który widzi wszystko”.

Pierwsze etapy

Początek usystematyzowanych i szerszych działań w kosmosie wiązać należy z powołaniem przy Sztabie Generalnym WP w lipcu 2010 roku Zespołu Zadaniowego ds. Satelitarnego Rozpoznania Obrazowego, który przeznaczony był do przeprowadzenia przedsięwzięć z „Programu operacyjnego rozpoznanie obrazowe i satelitarne” zaplanowanego na lata 2013-2022. Aktywność była konieczna, bowiem o ile pod koniec lat 80. XX wieku zdolności satelitarne do obserwacji Ziemi miały ledwie trzy kraje, około 2010 roku było ich już kilkanaście. Zdolność przestała być elitarna.

Podjęto również działania wykonawcze. W grudniu 2010 roku staliśmy się uczestnikiem w Wielonarodowym Programie w Zakresie Rozpoznania Satelitarnego (Multinational Space-based Imaging System, MUSIS), tworzonym pod auspicjami Europejskiej Agencji Obrony przez sześć państw (Niemcy, Francję, Hiszpanię, Włochy, Belgię i Grecję). MUSIS umożliwiać miał dostęp do satelitów i obrazowania satelitarnego, a jego gotowość operacyjną przewidziano na 2015 rok.

W 2013 roku w Siłach Zbrojnych RP sformowano Ośrodek Rozpoznania Obrazowego (ORO) w Białobrzegach (pod Warszawą), jako jednostkę odpowiedzialną za zarządzanie całym podsystemem rozpoznania obrazowego, przetwarzaniem i analizą danych. Trzeba przy tym pamiętać, że nie chodziło tylko o rozpoznanie satelitarne, ale w tym czasie Siły Powietrzne dysponowały samolotami F-16 wyposażonymi w zasobniki rozpoznawcze systemu DB-110, zamierzano wprowadzić całą grupę powietrznych platform bezzałogowych (programy Zefir, Gryf i mniejsze), a dane rozpoznawcze miały pochodzić również z NATO-wskiego programu AGS (Alliance Ground Surveillance) opartego o duże bsp RQ-4.  

W trakcie MSPO 2012 polski i włoski resort obrony zawarły „memorandum o porozumieniu”, w którym szczegółowo określono zasady, warunki oraz harmonogram przystąpienia strony polskiej do włoskiego programu satelitarnego Cosmo-SkyMed. Przełom dokonał się wraz z podpisaniem 25 marca 2014 roku „Porozumienia implementacyjnego pomiędzy Ministerstwem Obrony Narodowej RP a Ministerstwem Obrony Republiki Włoskiej w sprawie zapewnienia Polsce praw dostępu do systemu Cosmo-SkyMed Seconda Generazione (CSG) oraz pozyskania Polskiego Naziemnego Segmentu Wojskowego Użytkownika (P-DUGS)”. Umowy na budowę P-DUGS (Poland-Defense User Ground Station) podpisano we wrześniu 2015 roku. Zadanie za kwotę 30 mln euro wykonać mieli Włosi, z terminem gotowości dla pierwszej generacji systemu (CSK) w 2017 roku, a dla drugiej (CSG) w 2019.

Kamienie milowe w zagospodarowaniu przestrzeni kosmicznej to przystąpienie Polski w 2012 roku do Europejskiej Agencji Kosmicznej i powołanie w 2014 roku Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA), w międzyczasie (2012) na orbicie znalazł się pierwszy polski sztuczny satelita PW-Sat. W styczniu 2017 roku przyjęto z kolei Polską Strategię Kosmiczną z celami wyznaczonymi do 2030 roku. W niej szczególne znaczenie miał cel szczegółowy nr 3, w którym na potrzeby obronności i bezpieczeństwa zawarto potrzebę budowy narodowego systemu satelitarnej obserwacji Ziemi, systemu świadomości w przestrzeni kosmicznej, zapewnienia dostępności usług satelitarnych systemów łączności i nawigacji oraz rozwój technologii rakietowych.

Kolejna istotna data to 20 maja 2020 roku, kiedy to szef MON powołał pełnomocnika do spraw przestrzeni kosmicznej, a którym został gen. bryg. Marcin Górka (wkrótce także dyrektor utworzonego Departamentu Innowacji MON). Istotnym elementem było opracowanie i podpisanie przez szefa MON w dniu 1 sierpnia 2022 roku koncepcji implementacji domeny operacyjnej przestrzeni kosmicznej w Siłach Zbrojnych RP.

Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 6/2026