Obrona powietrzna południowej flanki NATO
Michał Gajzler
Cykl artykułów poświęconych obronie powietrznej europejskich krajów NATO kończy przybliżenie jego południowej flanki („Nowa Technika Wojskowa” nr 6 i 7”). O ile w przypadku krajów takich jak Chorwacja, Czarnogóra czy Bułgaria, możemy pisać dopiero o początkach procesów modernizacyjnych, to w kilku innych przypadkach mamy do czynienia z intensywnym nadrabianiem zaległości. Środki do osiągnięcia pożądanego celu, w przypadku południa Europy, bywają jednak bardzo różne.
Włochy
W 2022 roku trzonem włoskiej naziemnej obrony powietrznej pozostawało sześć jednostek ogniowych systemu SAMP/T (te stały się następcami wycofanych w 2011 roku systemów MIM-23 Hawk) zorganizowanych w cztery baterie. Przy czym dwie z sześciu jednostek ogniowych nie były w pełni operacyjnymi (jedna traktowana jako szkoleniowa a druga zapasowa). W latach 2023–2024 doszło jednak do przekazania Ukrainie elementów (wraz z Francją) jednego ze wspomnianych systemów oraz drugiej, kompletnej jednostki ogniowej. Osłabienie zdolności przeciwlotniczych było jednak stanem chwilowym.
Jeszcze w listopadzie 2022 roku doszło bowiem do zawarcia umowy na produkcję systemów wykorzystujących pociski CAMM-ER, a przeznaczonych dla włoskich Wojsk Lądowych (Esercito Italiano) i Sił Powietrznych (Aeronautica Militare). Zgodnie z podanymi wówczas informacjami, planowane jest nabycie sześciu baterii GRIFO klasy SHORAD w ramach dziesięcioletniego programu modernizacyjnego (2023-2032) o łącznej wartości 456,3 mln euro (przeznaczonych dla Wojsk Lądowych). Z kolei plany Aeronautica Militare docelowo przewidują włączenie do służby czterech systemów MAADS. Koszt ich zakupu w 2022 roku wyceniono na 367,9 mln euro. Zarówno GRIFO jak i MAADS oparte są o wspomniane pociski CAMM-ER, przy czym w pracach nad systemem MAADS wykorzystano część elementów zamówionych wcześniej z myślą o modernizacji systemów Spada/Aspide. Różnice między GRIFO i MAADS zostaną opisane w dalszej części artykułu.
W lipcu 2023 roku dyrektor OCCAR-EA Joachim Sucker oraz dyrektor zarządzający joint – venture Eurosam, Eva Bruxmeier, podpisali kolejny aneks do kontraktu FSAF-PAAMS Sustainment & Enhancement (S&E). Miał on wartość 700 mln euro i obejmował zakup systemów SAMP/T NG dla Sił Powietrznych Włoch. Umowa została podpisana w obecności przedstawicieli Segretariato Generale della Difesa e Direzione Nazionale degli Armamenti (SEGREDIFESA, Generalny Sekretariat ds. Obrony i Krajowa Dyrekcja ds. Uzbrojenia). W styczniu 2024 roku doszło natomiast do zawarcia umowy na dostawy kolejnych systemów, tym razem na potrzeby włoskich Wojsk Lądowych. Łącznie zamówiono 10 jednostek ogniowych SAMP/T.
22 stycznia 2026 roku doszło do niewątpliwie bardzo istotnego wydarzenia z punktu widzenia włoskich zdolności w zakresie naziemnej obrony powietrznej. Wtedy to miało bowiem miejsce przekazanie pierwszych systemów przeciwlotniczych SAMP/T NG oraz GRIFO przeznaczonych dla Dowództwa Obrony Przeciwlotniczej Wojsk Lądowych. Jak widać po kontraktach, oba systemy pełnią kluczową rolę w programie modernizacji obrony powietrznej.
SAMP/T NG opracowane zostało przez należące do firm MBDA Italy, MBDA France i Thales joint venture EUROSAM. We włoskiej konfiguracji wykorzystuje on opracowany przez Leonardo nowy radar Kronos Grand Mobile High Power (Kronos GM HP), zapewniający obserwację dookolną, pozwalający jednocześnie zwalczać wiele celów i charakteryzujący się zasięgiem wykrywania ponad 350 km (oczywiście należy pamiętać o uwarunkowaniach jak sygnatura celu i ukształtowanie terenu). Radar zbudowano z wykorzystaniem modułów nadawczo–odbiorczych opartych o azotek galu (GaN). Zarówno w wariancie francuskim jak i włoskim podstawowe uzbrojenie systemu stanowić będą pociski rakietowe Aster 30 Block 1NT firmy MBDA, przy czym równocześnie mogą one wykorzystywać starsze pociski Aster 30 Block 1. Nowe systemy zwiększają możliwości w zakresie wykrywania i śledzenia celów, w tym zagrożeń balistycznych i hipersonicznych. Standardowo w skład systemu wchodzi wspomniany pojedynczy radar Kronos GM HP, stanowisko dowożenia oraz sześć wyrzutni, każda z ośmioma pociskami.
Według obecnie obowiązujących planów włoskie Wojska Lądowe mają dysponować w sumie sześcioma bateriami systemów SAMP/T NG. Ich uzupełnienie tworzyć będzie dziewięć systemów krótkiego zasięgu GRIFO (nie wszystkie zostały już zakontraktowane, bowiem trzy z nich stanowią opcję kontraktową do umowy z 2022 roku). Zastępują one wycofane definitywnie w 2025 roku, po ponad trzech dekadach służby, systemy Skyguard Aspide. Wdrożenie obu nowych rozwiązań ma pozwolić na stworzenie warstwowego systemu obrony powietrznej z prawdziwego zdarzenia, przy czym jego dolne piętro zostanie uzupełnione przez artyleryjskie systemy Skynex.
Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 8/2026