Mohawki nad Birmą.Mohawki Royal Air Force w walce z Japończykami

Jacek Pukropp

Brytyjczycy po klęsce Francji przejęli 204 samoloty myśliwskie typu Curtiss Hawk 75A-4 (H75A-4; we Francji miały one oznaczenie Hawk 751C1), które pozostały jeszcze w Stanach Zjednoczonych. Ich dostawy do Wielkiej Brytanii rozpoczęły się w lipcu 1940 roku. W Royal Air Force otrzymały one nazwę Mohawk Mk.IV i numery ewidencyjne AR635–AR694, AX880–AX898, BB918–BB937, BB974–BB979, BJ434–BJ453, BJ531–BJ550, BK569–BK588, BK876–BK879, BL220–BL223, BS730–BS738, BS744–BS747, BS784–BS798, BT470–BT472. Nazwy Mohawk Mk.I, Mk.II i Mk.III zarezerwowano dla odpowiednio francuskich H75A-1, H75A-2 i H75A-3 (we Francji wszystkie te wersje oznaczano Hawk 75C1), których jednak nie przejęto. Na przełomie lat 1939–1940 Royal Air Force testowały co prawda jednego H75A-2 (nr 188), ale maszyna ta była jedynie wypożyczona od Francuzów. Ostatecznie nazwę Mohawk Mk.III otrzymało pięć H75A-6, które nie zdążyły dotrzeć do Norwegii przed jej zajęciem przez Niemców. Dostały one seriale AR630-AR634. Brytyjczycy przejęli również dziewięć irańskich H75A-9 (LA157–LA165, przydzielono też serial LA166 dla dziesiątej maszyny, która przypuszczalnie została utracona podczas transportu z Iranu do Indii), jednego wzorcowego H75A-5 zbudowanego dla Chin (AX799), cztery lub pięć H75A-5 zmontowanych przez Hindustan Aircraft Limited (planowano tu zbudować 48 maszyn, dla których zarezerwowano numery ewidencyjne z zakresu DR761-DR808; przypuszczalnie w HAL ukończono H75A-5 DR761-DR764). Maszyny eks-irańskie i zbudowane w Indiach także otrzymały nazwę Mohawk Mk.IV. Eks-irańskie służyły w No 151. OTU w Risalpur w Indiach. Jeden francuski Hawk 75C1 (w wersji H75A-3) lotnictwa Vichy przeleciał z Francuskiej Afryki Północnej w lutym 1941 roku. Otrzymał on serial RAF HK823 i został utracony 13 grudnia 1941 roku., gdy zderzył się z Tomahawkiem (AN317), kiedy służył w No 71. OTU RAF. Pilotujący go wówczas F/L Arthur A.P. Weller zginął. Ten samolot nie pasował idealnie do systemu oznaczeń RAF-u i chociaż powinien być nazwany Mohawk Mk.III, w zachowanych dokumentach figuruje po prostu jako Mohawk. Seriale RAF HK824, HK825 i HK826 otrzymały także trzy kolejne Hawki Vichy, które zostały przejęte przez SAAF, gdzie nadano im numery 2578, 2579 i 2565.

Ostatecznie zdecydowano o wysłaniu Mohawków na Daleki Wschód. Służyły tu już Brewstery Buffalo, które napędzał ten sam silnik gwiazdowy Wright Cyclone, a Hawkerów Hurricane ciągle było za mało. Do Indii trafiło ostatecznie około 90 (podaje się też dokładniejszą liczbę 86) Mohawków Mk. IV, eks-francuskich H75A-4, które docierały tu od października 1941 roku. Najpierw przezbrojono w te myśliwce No 5. Sqn RAF. Była to jednostka współpracy z armią, a na wyposażeniu miała dwumiejscowe dwupłatowce typu Hawker Audax. Na początku 1941 roku podjęto decyzję o przekształceniu jej w dywizjon myśliwski. Piloci musieli jednak czekać do końca listopada, aby przejść krótki kurs adaptacyjny w Bangalore. Pomiędzy 11 a 15 grudnia jednostkę przebazowano do Dum Dum, w celu obrony Kalkuty. Tam, w oczekiwaniu na Mohawki, Audaxy wykorzystywano jako jednomiejscowe myśliwce. Pierwszego Mohawka w dniu 29 grudnia 1941 roku dostarczył Sgt Christopher Gordon Campbell. Gdy w styczniu 1942 roku dotarło więcej myśliwców Curtissa, przyspieszono szkolenie, ale pojawiły się też wypadki. 17 stycznia 1942 roku Sgt J.R. Bates lądował przymusowo AR677 z powodu braku paliwa. Samolot naprawiono. Następnego dnia F/L E.C. Fyson wylądował w Dum Dum Mohawkiem BJ488 z częściowo wypuszczonym podwoziem, co spowodowało uszkodzenia skutkujące wycofaniem samolotu ze służby w sierpniu 1942 roku. W marcu i kwietniu dotarło więcej Mohawków i pilotów, co pozwoliło przekazać część Audaxów do No 146. Sqn RAF. 2 marca nowym dowódcą 5. Sqn został S/L John H. Giles, który zastąpił Nowozelandczyka S/L Jamesa R. Malinga. 3 kwietnia 1942 roku Sgt Charles T. Kronk (z RNZAF, oddelegowany przez No 67. Sqn RAF) rozbił AR678 przed lotniskiem w Dum Dum. Samolot wysłano w celu naprawy do No 301. MU, ale wydaje się, że jej nie podjęto i w sierpniu Mohawka przekwalifikowano do kategorii „E”. 25 kwietnia 1942 roku wykonujący lot zapoznawczy na AR644 W/C Harborne Stephen, musiał z niego wyskoczyć z powodu awarii układu olejowego podczas szybkiego wznoszenia na 10 000 stóp i następnie nurkowania z prędkością 300 mil/h (ok. 483 km/h) – olej przedostał się do kabiny, a nie do silnika! Problemy z układem olejowym występowały często podczas służby Mohawka w RAF.

Pełna wersja artykułu w magazynie TW Historia 4/2026