Mohawki nad Birmą. Curtissy Royal Air Force w walce z Japończykami

Jacek Pukropp

Curtiss Mohawk – jak Brytyjczycy nazwali przejęte przez nich amerykańskie myśliwce typu Curtiss Hawk 75A – został bojowo wykorzystany przez Royal Air Force jedynie przeciwko Japończykom. Po rezygnacji z użycia maszyn tego typu w Europie, na początku 1941 roku rozważano wysłanie ich na Środkowy Wschód, do czego jednak nie doszło. Część przekazano do South African Air Force, kilkanaście trafiło do Portugalii, ale pozostałe zalegały magazyny na Wyspach Brytyjskich.

Brytyjczycy po klęsce Francji przejęli 204 samoloty myśliwskie typu Curtiss Hawk 75A-4 (H75A-4; we Francji miały one oznaczenie Hawk 751C1), które pozostały jeszcze w Stanach Zjednoczonych. Ich dostawy do Wielkiej Brytanii rozpoczęły się w lipcu 1940 roku. W Royal Air Force otrzymały one nazwę Mohawk Mk.IV i numery ewidencyjne AR635–AR694, AX880–AX898, BB918–BB937, BB974–BB979, BJ434–BJ453, BJ531–BJ550, BK569–BK588, BK876–BK879, BL220–BL223, BS730–BS738, BS744–BS747, BS784–BS798, BT470–BT472. Nazwy Mohawk Mk.I, Mk.II i Mk.III zarezerwowano dla odpowiednio francuskich H75A-1, H75A-2 i H75A-3 (we Francji wszystkie te wersje oznaczano Hawk 75C1), których jednak nie przejęto. Na przełomie lat 1939–1940 Royal Air Force testowały co prawda jednego H75A-2 (nr 188), ale maszyna ta była jedynie wypożyczona od Francuzów. Ostatecznie nazwę Mohawk Mk.III otrzymało pięć H75A-6, które nie zdążyły dotrzeć do Norwegii przed jej zajęciem przez Niemców. Dostały one seriale AR630-AR634. Brytyjczycy przejęli również dziewięć irańskich H75A-9 (LA157–LA165, przydzielono też serial LA166 dla dziesiątej maszyny, która przypuszczalnie została utracona podczas transportu z Iranu do Indii), jednego wzorcowego H75A-5 zbudowanego dla Chin (AX799), cztery lub pięć H75A-5 zmontowanych przez Hindustan Aircraft Limited (planowano tu zbudować 48 maszyn, dla których zarezerwowano numery ewidencyjne z zakresu DR761-DR808; przypuszczalnie w HAL ukończono H75A-5 DR761-DR764). Maszyny eks-irańskie i zbudowane w Indiach także otrzymały nazwę Mohawk Mk.IV. Eks-irańskie służyły w No 151. OTU w Risalpur w Indiach. Jeden francuski Hawk 75C1 (w wersji H75A-3) lotnictwa Vichy przeleciał z Francuskiej Afryki Północnej w lutym 1941 roku. Otrzymał on serial RAF HK823 i został utracony 13 grudnia 1941 roku., gdy zderzył się z Tomahawkiem (AN317), kiedy służył w No 71. OTU RAF. Pilotujący go wówczas F/L Arthur A.P. Weller zginął. Ten samolot nie pasował idealnie do systemu oznaczeń RAF-u i chociaż powinien być nazwany Mohawk Mk.III, w zachowanych dokumentach figuruje po prostu jako Mohawk. Seriale RAF HK824, HK825 i HK826 otrzymały także trzy kolejne Hawki Vichy, które zostały przejęte przez SAAF, gdzie nadano im numery 2578, 2579 i 2565.

Ostatecznie zdecydowano o wysłaniu Mohawków na Daleki Wschód. Służyły tu już Brewstery Buffalo, które napędzał ten sam silnik gwiazdowy Wright Cyclone, a Hawkerów Hurricane ciągle było za mało. Do Indii trafiło ostatecznie około 90 (podaje się też dokładniejszą liczbę 86) Mohawków Mk. IV, eks-francuskich H75A-4, które docierały tu od października 1941 roku. Najpierw przezbrojono w te myśliwce No 5. Sqn RAF. Była to jednostka współpracy z armią, a na wyposażeniu miała dwumiejscowe dwupłatowce typu Hawker Audax. Na początku 1941 roku podjęto decyzję o przekształceniu jej w dywizjon myśliwski. Piloci musieli jednak czekać do końca listopada, aby przejść krótki kurs adaptacyjny w Bangalore. Pomiędzy 11 a 15 grudnia jednostkę przebazowano do Dum Dum, w celu obrony Kalkuty. Tam, w oczekiwaniu na Mohawki, Audaxy wykorzystywano jako jednomiejscowe myśliwce. Pierwszego Mohawka w dniu 29 grudnia 1941 roku dostarczył Sgt Christopher Gordon Campbell. Gdy w styczniu 1942 roku dotarło więcej myśliwców Curtissa, przyspieszono szkolenie, ale pojawiły się też wypadki. 17 stycznia 1942 roku Sgt J.R. Bates lądował przymusowo AR677 z powodu braku paliwa. Samolot naprawiono. Następnego dnia F/L E.C. Fyson wylądował w Dum Dum Mohawkiem BJ488 z częściowo wypuszczonym podwoziem, co spowodowało uszkodzenia skutkujące wycofaniem samolotu ze służby w sierpniu 1942 roku. W marcu i kwietniu dotarło więcej Mohawków i pilotów, co pozwoliło przekazać część Audaxów do No 146. Sqn RAF. 2 marca nowym dowódcą 5. Sqn został S/L John H. Giles, który zastąpił Nowozelandczyka S/L Jamesa R. Malinga. 3 kwietnia 1942 roku Sgt Charles T. Kronk (z RNZAF, oddelegowany przez No 67. Sqn RAF) rozbił AR678 przed lotniskiem w Dum Dum. Samolot wysłano w celu naprawy do No 301. MU, ale wydaje się, że jej nie podjęto i w sierpniu Mohawka przekwalifikowano do kategorii „E”. 25 kwietnia 1942 roku wykonujący lot zapoznawczy na AR644 W/C Harborne Stephen, musiał z niego wyskoczyć z powodu awarii układu olejowego podczas szybkiego wznoszenia na 10 000 stóp i następnie nurkowania z prędkością 300 mil/h (ok. 483 km/h) – olej przedostał się do kabiny, a nie do silnika! Problemy z układem olejowym występowały często podczas służby Mohawka w RAF.

Pełna wersja artykułu w magazynie TW Historia 4/2026