Modernizacja lotnictwa wojskowego Wielkiej Brytanii
Leszek A. Wieliczko
Wielka Brytania dokonała w minionych 25 latach gruntownej modernizacji lotnictwa wojskowego. Nowo pozyskane lub gruntownie zmodernizowane samoloty, śmigłowce i powietrzne bezzałogowce zastąpiły wszystkie typy maszyn używanych wcześniej. Przy okazji odbudowano utracone w 2010 roku zdolności do patrolowania morza z powietrza i zapoczątkowano zakupy bezzałogowców należących do kategorii tzw. lojalnych skrzydłowych.
Siły Powietrzne
Królewskie Siły Powietrzne (Royal Air Force, RAF) pozyskały w XXI wieku myśliwce Typhoon, wielozadaniowe samoloty bojowe F-35B, samoloty transportowe średnie A400M i ciężkie C-17A, transportowo-tankujące A330 MRTT, dyspozycyjne Falcon 900EX, patrolowe morskie P-8A, rozpoznawcze King Air 350CER i RC-135W, szkolno-treningowe G 120TP-A, T-6C, Hawk T2 i Phenom 100, śmigłowce H-135, H145 i CH-47F oraz bezzałogowe statki powietrzne (BSP) MQ-9B Protector i StormShroud. Kupiono samoloty wczesnego ostrzegania E-7A oraz śmigłowce AW149 i CH-47F Block II. Planowane jest zamówienie w najbliższym czasie kolejnych samolotów F-35B i niewielkiej partii F-35A.
Podstawowymi samolotami bojowymi są myśliwce Eurofighter Typhoon – wspólne dzieło firm brytyjskich, niemieckich, włoskich i hiszpańskich. Według pierwotnych planów Wielka Brytania zamierzała kupić aż 232 egz., w tym 53 egz. w ramach Tranche 1, 91 egz. w ramach Tranche 2 i 88 egz. w ramach Tranche 3. Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku zamówienie na samoloty Tranche 3 zredukowano do 40 egz., zaś 24 egz. Tranche 2 sprzedano Arabii Saudyjskiej, co zmniejszyło całkowitą liczbę maszyn dla RAF do 160. Początkowo jednomiejscowa wersja bojowa była oznaczona jako F2, a dwumiejscowa treningowa jako T1, ale po rozszerzeniu ich możliwości bojowych o atakowanie celów naziemnych oznaczenia obu wersji zmieniono odpowiednio na FGR4 i T3. Dostawy Typhoonów rozpoczęły się w grudniu 2003 roku, a ostatni egzemplarz został dostarczony 27 września 2019.
W opublikowanym przez brytyjski rząd w listopadzie 2015 roku Strategicznym Przeglądzie Obrony i Bezpieczeństwa (Strategic Defence and Security Review, SDSR) zapisano zamiar utrzymania w służbie najstarszych samolotów Tranche 1 (w 2021 roku postanowiono jednak wycofać z eksploatacji 24 egz. Tranche 1, a do 31 marca 2025 wycofano większość maszyn tej serii), a także dalsze rozszerzanie ich możliwości bojowych poprzez integrację pocisków powietrze-powietrze dalekiego zasięgu Meteor, powietrze–ziemia Brimstone 2 i manewrujących Storm Shadow w ramach projektu „Centurion” oraz wymianę radarów na nowe ECRS Mk 2 (European Common Radar Standard) Captor-E z anteną z aktywnym skanowaniem elektronicznym (Active Electronically Scanned Array, AESA). W czerwcu 2025 roku rząd ogłosił przyznanie dodatkowych środków w wysokości 204,6 mln funtów na produkcję i montaż radarów ECRS Mk 2. Koncern BAE Systems poinformował 22 stycznia 2026 roku o podpisaniu z Ministerstwem Obrony kontraktu o wartości 453,5 mln funtów na dostawę i montaż 38 seryjnych radarów ECRS Mk 2 dla Typhoonów Tranche 3. W modernizowanych samolotach zostaną zainstalowane także wielkoformatowe ekrany LCD firmy Collins Aerospace, a w przyszłości piloci dostaną do dyspozycji wielofunkcyjne hełmy BAE Systems Striker II. Począwszy od połowy przyszłej dekady uzupełnieniem, a docelowo następcami Typhoonów zostaną samoloty bojowe nowej (umownie szóstej) generacji, opracowywane wspólnie z Włochami i Japonią w ramach programu GCAP (Global Combat Air Programme).
Następcami samolotów pionowego startu i lądowania BAe Harrier (wycofanych w grudniu 2010 roku) i uderzeniowych Panavia Tornado (wycofanych w marcu 2019) zostały wielozadaniowe samoloty bojowe 5. generacji Lockheed Martin F-35B Lightning II. W grudniu 2006 roku rząd postanowił kupić 138 egz. F-35B (czyli w wersji skróconego startu i pionowego lądowania STOVL) dla Sił Powietrznych i Lotnictwa Morskiego w ramach programu JCA (Joint Combat Aircraft). W lipcu 2012 roku minister obrony zapowiedział zakup pierwszej partii 48 egz., z terminem dostawy 24 egz. do końca 2023 i kolejnych 24 egz. do stycznia 2025 roku.
Roll-out pierwszego brytyjskiego F-35B nastąpił 20 listopada 2011 roku w zakładach koncernu Lockheed Martin w Fort Worth w Teksasie, a jego oblot 13 kwietnia 2012. Cztery pierwsze F-35B przyleciały do Wielkiej Brytanii 6 czerwca 2018 roku. Ministerstwo Obrony ogłosiło osiągnięcie wstępnej gotowości operacyjnej (Initial Operational Capability, IOC) 10 stycznia 2019 roku. Samoloty F-35B, w Wielkiej Brytanii nazwane Lightning (bez numeru II i indeksu wersji), są użytkowane wspólnie przez RAF i FAA w ramach zintegrowanych Lightning Force, co upraszcza logistykę oraz zmniejsza koszty szkolenia personelu i obsługi technicznej samolotów. Oprócz baz lądowych F-35B operują także z pokładów lotniskowców typu Queen Elizabeth. Dostawy zamówionych 48 egz. F-35B zakończyły się 27 marca 2026 roku. Jeden z egzemplarzy utracono 17 listopada 2021 roku.
Ministerstwo Obrony zapowiedziało 26 kwietnia 2022 roku zamiar zamówienia drugiej partii 26 egz. F-35B, ale przez trzy lata nic się nie działo w tej sprawie. Dopiero 25 czerwca 2025 roku poinformowało, że planuje zakup 15 egz. F-35B i 12 egz. F-35A, z terminem dostawy do 2033 roku. Ogólny plan zakupu łącznie 138 Lightningów II nie uległ zmianie. Samoloty konwencjonalnego startu i lądowania F-35A mają służyć głównie do treningu operacyjnego, ponieważ są tańsze w eksploatacji niż F-35B. Brytyjczycy nie wykluczają wszakże zamówienia w przyszłości większej liczby F-35A, ponieważ rozważają przywrócenie zdolności do przenoszenia przez lotnictwo broni jądrowej (utraconej po wycofaniu w marcu 1998 roku bomb jądrowych WE.177). Obecnie żaden brytyjski samolot bojowy nie jest przystosowany do przenoszenia bomb jądrowych, a spośród trzech wariantów F-35 tylko F-35A jest przystosowany i certyfikowany do użycia amerykańskich bomb jądrowych B61.
Następcami wysłużonych średnich samolotów transportowych Lockheed Martin C-130J Hercules C4/C5 (wycofanych w czerwcu 2023 roku) zostały europejskie Airbus A400M Atlas C1. Brytyjczycy deklarowali początkowo chęć zakupu 25 egz. A400M, aby zastąpić wszystkie posiadane wówczas C-130J, ale wkrótce zredukowali zamówienie do 22 egz. Pierwszy brytyjski A400M został oblatany 30 sierpnia 2014 roku i przyleciał do Wielkiej Brytanii 17 listopada. Jego oficjalne powitanie z udziałem licznie zaproszonych oficjeli i mediów odbyło się 27 listopada. Ostatni egzemplarz został dostarczony 22 maja 2023 roku.
Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 3/2026