Modernizacja lotnictwa wojskowego Niderlandów

Leszek A. Wieliczko

W ramach modernizacji niderlandzkiego (holenderskiego) lotnictwa wojskowego kupiono wielozadaniowe samoloty bojowe F-35A i transportowo-tankujące A330 MRTT, śmigłowce morskie NH90 NFH i transportowe ciężkie CH-47F oraz bezzałogowce MQ-9A. Śmigłowce szturmowe AH-64D zmodernizowano do wersji AH-64E. W ostatnich kilku latach zamówiono również nowe średnie samoloty transportowe KC-390, szkolno-treningowe PC-7 MKX i średnie śmigłowce transportowe H225M oraz kilka typów BSP. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 roku Holendrzy znacznie zwiększyli wydatki na obronę i postanowili kupić dodatkowe samoloty bojowe F-35A i śmigłowce morskie NH90 NFH.

Królewskie Siły Powietrzne (niderl. Koninklijke Luchtmacht; ang. Royal Netherlands Air Force, RNLAF – od 1 lipca 2025 roku Royal Netherlands Air and Space Force, RNLASF) są jedną z siedmiu jednostek organizacyjnych Ministerstwa Obrony (Ministerie van Defensie). Do ich zadań należą: obrona przestrzeni powietrznej kraju, wsparcie wojsk lądowych, sił morskich i sił specjalnych, patrolowanie morza, wykrywanie i zwalczanie okrętów podwodnych, przewóz ludzi i ładunków, ewakuacja medyczna, poszukiwanie i ratownictwo, udział w misjach pomocy humanitarnej, a w sytuacjach kryzysowych (np. w przypadku katastrof, klęsk żywiołowych, ataków terrorystycznych) wsparcie służb ratowniczych i porządkowych oraz udzielanie pomocy ludności cywilnej.

Siły Powietrzne są jedynym użytkownikiem wojskowych załogowych samolotów i śmigłowców oraz dużych bezzałogowych statków powietrznych (BSP). Królewskie Wojska Lądowe (Koninklijke Landmacht; Royal Netherlands Army) oraz Królewska Marynarka Wojenna (Koninklijke Marine; Royal Netherlands Navy) i wchodzący w jej skład Korpus Piechoty Morskiej (Korps Mariniers; Royal Netherlands Marine Corps) wykorzystują natomiast małe rozpoznawcze BSP.

Samoloty

Następcami wysłużonych myśliwców F-16AM/BM Fighting Falcon zostały wielozadaniowe samoloty bojowe 5. generacji Lockheed Martin F-35A Lightning II. Holandia przystąpiła do programu JSF (Joint Strike Fighter) jeszcze w czerwcu 2002 roku. Parlament wyraził 30 maja 2008 roku zgodę na sfinansowanie udziału RNLAF w fazie wstępnych prób operacyjnych i oceny (Initial Operational Test and Evaluation, IOT&E). Na ich potrzeby 2 czerwca 2009 kupiono pierwszy egzemplarz F-35A (nr ewid. RNLAF F-001), a 19 listopada 2010 roku drugi (F-002). Roll-out pierwszego egzemplarza nastąpił 1 kwietnia 2012, a drugiego 2 marca 2013 roku. Ich oblotów dokonano odpowiednio 6 sierpnia 2012 i 27 czerwca 2013 roku. Samoloty zostały przejęte przez RNLAF 25 lipca i 12 września 2013 roku i były pierwszymi F-35A przekazanymi zagranicznemu użytkownikowi.

Holendrzy planowali początkowo zakup 85 egz. F-35A w dwóch partiach, liczących 57 i 28 maszyn, ale ze względu na wzrost ceny jednostkowej i ograniczony budżet liczba ta okazała się niemożliwa do realizacji. Ministerstwo Obrony ogłosiło 17 września 2013 roku, że postanowiło kupić 37 egz. F-35A (wliczając wspomniane wyżej dwie maszyny testowe) i przeznaczyło na ten cel kwotę 4,5 mld euro. Nie wykluczyło wszakże dokupienia w przyszłości kolejnych F-35A – minimalną liczbę samolotów bojowych, koniecznych do obrony kraju i udziału w zagranicznych operacjach NATO, określiło bowiem na 56. Plan został zatwierdzony przez holenderski parlament 6 listopada 2013 roku.

Samoloty F-001 i F-002 przyleciały 23 maja 2016 roku do bazy Leeuwarden (były to pierwsze F-35A, które pokonały Atlantyk z zachodu na wschód). Celem trzytygodniowej wizyty w Holandii – oprócz efektu propagandowego – były pomiary hałasu generowanego przez samoloty tego typu podczas rutynowych operacji lotniczych. Oba F-35A zostały także zaprezentowane szerokiej publiczności podczas dni otwartych RNLAF 10 i 11 czerwca w Leeuwarden (to wydarzenie z kolei było pierwszym publicznym pokazem F-35A w Europie). Samoloty szybko wróciły do Stanów Zjednoczonych, bo już 14 czerwca.

Tymczasem 25 marca 2015 roku minister obrony Holandii Jeanine Hennis-Plasschaert podpisała kontrakt na zakup pierwszej partii ośmiu egzemplarzy operacyjnych F-35A. W toku dalszych negocjacji ze Stanami Zjednoczonymi i innymi partnerami programu JSF ustalono, że sześć pierwszych maszyn zostanie zbudowanych w zakładach koncernu Lockheed Martin w Fort Worth w Teksasie, a dwa ostatnie z tej partii oraz wszystkie pozostałe w europejskiej montowni F-35 (Final Assembly and Check Out, FACO) w Cameri we Włoszech. Kolejne 24 egz. zostały zamówione zgodnie z planem, po osiem w latach 2016, 2017 i 2018, a trzy ostatnie pod koniec 2018 roku.

Pierwszy operacyjny F-35A (F-003) został oblatany 15 grudnia 2018 roku i oficjalnie przekazany RNLAF 30 stycznia następnego roku. Ostatni egzemplarz zbudowany w Fort Worth (F-008) oblatano 15 kwietnia 2019 roku. Wszystkie wyprodukowane tam maszyny pozostały w USA w celu szkolenia holenderskich pilotów i rozwoju taktyki użycia. Pierwszy egzemplarz F-35A zbudowany w Cameri (F-009) został oblatany 9 września 2019 roku i przyleciał do Niderlandów 31 października.

Ministerstwo Obrony poinformowało 14 grudnia 2018 roku, że dzięki zwiększeniu budżetu na obronę analizuje możliwość zakupu dodatkowych samolotów F-35A. W dniu 17 lipca 2019 roku potwierdziło zamiar zakupu ośmiu lub dziewięciu egzemplarzy, w zależności od kursu euro wobec dolara. Ostatecznie 8 października 2019 roku holenderski rząd poinformował, że w budżecie na 2020 rok zaplanowano zakup dziewięciu maszyn. W czerwcu 2022 roku postanowiono dokupić jeszcze sześć, zwiększając całkowitą liczbę zamówionych F-35A do 52, co pozwoli wyposażyć w te samoloty trzy eskadry. Osiągnięcie wstępnej gotowości operacyjnej Lightningów II (Initial Operational Capability, IOC) ogłoszono 27 grudnia 2021 roku, a pełnej (Full Operational Capability, FOC) 26 września 2024 (w tym samym miesiącu wycofano oficjalnie F-16AM/BM). Minister obrony Ruben Brekelmans zapowiedział 5 września 2024 roku zakup jeszcze sześciu F-35A, co zwiększy ich liczbę do 58. Do chwili obecnej RNLASF otrzymały już co najmniej 47 egz. F-35A. Uzupełnieniem Lightningów II zostaną w przyszłości bezzałogowe samoloty towarzyszące (tzw. lojalni skrzydłowi). Ministerstwo Obrony poinformowało 16 października 2025 roku, że postanowiło przystąpić do amerykańskiego programu CCA (Collaborative Combat Aircraft). W jego ramach konkurują dwie konstrukcje – General Atomics YFQ-42A i Anduril YFQ-44.

Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 1/2026