Modernizacja lotnictwa wojskowego Hiszpanii

Leszek A. Wieliczko

Realizowany systematycznie proces modernizacji technicznej hiszpańskiego lotnictwa wojskowego znacznie przyspieszył w ostatnich kilku latach. Wpływa na to pogorszenie sytuacji bezpieczeństwa w Europie po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Najbardziej jaskrawe przykłady tego przyspieszenia to zamówienie dodatkowych 45 myśliwców Eurofighter Typhoon, 34 samolotów transportowych Airbus C295W (w tym 16 w wersjach patrolowych i obserwacyjnych morskich) oraz 100 śmigłowców czterech różnych typów. W przypadku Hiszpanii programy modernizacyjne mają istotny aspekt gospodarczy – duża część zamówień trafia bowiem do rodzimego przemysłu zbrojeniowego.

Siły Powietrzne

Siły Powietrzne i Kosmiczne (Ejército del Aire y del Espacio, EAE; Spanish Air and Space Force, SASF) są największym użytkownikiem wojskowych samolotów, śmigłowców i bezzałogowych statków powietrznych (BSP). W minionych kilkunastu latach pozyskały samoloty bojowe Typhoon, transportowe A400M, transportowo-tankujące A330 MRTT i szkolno-treningowe PC-21, śmigłowce szkolne H135 i poszukiwawczo-ratownicze NH90 oraz powietrzne bezzałogowce MQ-9A. W ostatnich latach zamówiono dodatkowe Typhoony, lekkie samoloty transportowe C295MW, patrolowe i obserwacyjne morskie C295W MPA/MSA, szkolno-treningowe Hürjet, gaśnicze DHC-515, śmigłowce H175 oraz dodatkowe H135 i NH90, a także BSP Eurodrone, SiRTAP i Twister.

1. Hiszpania od początku uczestniczy w programie opracowania, rozwoju i produkcji myśliwca Eurofighter Typhoon. W zakładach koncernu Airbus w Getafe koło Madrytu znajduje się ich linia montażu końcowego. Początkowo Hiszpanie zamówili 87 egz., ale w maju 2013 roku zmniejszyli ich liczbę do 73 (59 jedno- i 14 dwumiejscowych), rezygnując z zakupu ostatnich 14 egz. Tranche 3B. Pierwszy seryjny hiszpański Typhoon został oblatany 17 lutego 2003 roku. Dostawy rozpoczęły się 27 maja 2004 roku i objęły 19 egz. Tranche 1 (w tym egzemplarz doświadczalny IPA4, który pozostał do dyspozycji producenta), 34 egz. Tranche 2 i 20 egz. Tranche 3A. Ostatni egzemplarz został przekazany Siłom Powietrznym 9 stycznia 2020 roku. Typhoony, w Hiszpanii oznaczone jako C.16 (jednomiejscowe) i CE.16 (dwumiejscowe), zostały następcami myśliwców Dassault Mirage F1 (C.14).

W 2015 roku Hiszpanie postanowili własnymi siłami zmodernizować 17 egz. Tranche 1 (dziesięć jedno- i siedem dwumiejscowych) do standardu zbliżonego do maszyn Tranche 2 i 3A (Phase 1 Enhancement Package b, P1Eb). Prace objęły m.in. upgrade oprogramowania awioniki, instalację cyfrowego rejestratora dźwięku i obrazu oraz integrację nowych typów uzbrojenia (pocisków powietrze–powietrze IRIS-T i AIM-120C-5/7, bomb GBU-48) i zasobników celowniczych Rafael Litening III. Pierwszy zmodernizowany egzemplarz został przekazany Siłom Powietrznym 25 lutego 2019 roku, a cały program zakończył się w 2023.

W 2019 roku rząd zatwierdził kwotę 900 mln euro na dalszą poprawę zdolności operacyjnych wszystkich Typhoonów. Chodzi o ich doprowadzenie do standardu P2Eb, a docelowo P3Eb, czyli m.in. integrację pocisków powietrze–powietrze dalekiego zasięgu MBDA Meteor, bomb GBU-53/B StormBreaker (SDB II) i pocisków manewrujących powietrze–ziemia dalekiego zasięgu Taurus KEPD 350 oraz unowocześnienie oprogramowania radaru, celownika termowizyjnego i systemu samoobrony. Ponadto 25 czerwca 2020 roku Niemcy i Hiszpania podpisały z Airbusem kontrakt na produkcję, dostawę i integrację 115 radarów Captor-E z anteną AESA (Active Electronically Scanned Array), przy czym Hiszpania zamówiła na razie tylko pięć takich radarów. Za rozwój i produkcję tych radarów odpowiada konsorcjum na czele z niemiecką firmą Hensoldt i hiszpańską Indra. Airbus poinformował 2 grudnia 2024 roku, że rozpoczął próby w locie hiszpańskiego Typhoona z radarem Captor-E.

Hiszpańskie media poinformowały 9 lipca 2020 roku o negocjacjach prowadzonych przez Ministerstwo Obrony z koncernem Airbus (reprezentującym konsorcjum Eurofighter) w sprawie zakupu w latach 2025–2030, w ramach programu „Halcón I”, dodatkowej partii 20 Typhoonów w celu zastąpienia myśliwców F/A-18A+ Hornet. Doniesienia potwierdziły się w październiku, ale hiszpański rząd zatwierdził zakup 20 egz. (16 jedno- i czterech dwumiejscowych) w ramach Tranche 4 dopiero w grudniu 2021 roku. Kontrakt o wartości 2 mld euro podpisano za pośrednictwem agencji NETMA (NATO Eurofighter and Tornado Management Agency) 23 czerwca 2022 roku w czasie salonu lotniczego w Berlinie. Samoloty będą wykonane w najnowszym standardzie P3Eb z radarem Captor-E. Ich dostawy zaczną się w tym roku.

Następnie we wrześniu 2023 roku Hiszpania ogłosiła zamiar zakupu w ramach programu „Halcón II” kolejnych 25 egz. (21 jedno- i czterech dwumiejscowych) w celu zastąpienia części myśliwców EF-18M/BM Hornet (C/CE.15). Do podpisania kontaktu doszło 20 grudnia 2024 roku. Te maszyny będą dostarczane począwszy od 2030 roku w ramach Tranche 4. Wszystkie nowe Typhoony mają być przystosowane do przenoszenia bomb GBU-31(V)1 JDAM (Joint Direct Attack Munition), pocisków manewrujących Taurus KEPD 350, przeciwradarowych AGM-88E AARGM (Advanced Anti-Radiation Guided Missile) oraz powietrze–ziemia Brimstone 2. Zostaną wyposażone m.in. w duże monitory dotykowe w kokpicie.

Następcami średnich samolotów transportowych Lockheed C-130H Hercules (wycofanych w grudniu 2020 roku) zostały europejskie Airbus A400M Atlas (T/TK.23). Hiszpania od początku uczestniczy w programie opracowania i budowy tego samolotu. Na swoje potrzeby zamówiła 27 egz. Z powodu opóźnienia, problemów technicznych i przede wszystkim ogromnego wzrostu szacowanych kosztów (z 3,453 do 5,493 mld euro), w maju 2013 roku Ministerstwo Obrony zaproponowało pozostawienie w wyposażeniu Sił Powietrznych tylko 14 takich maszyn. Kontraktu na produkcję pozostałych 13 transportowców jednak nie anulowano, aby nie płacić kar umownych. „Nadliczbowe” samoloty postanowiono zaoferować na sprzedaż (według niepotwierdzonych doniesień zainteresowanie zakupem sześciu maszyn wyraziła w 2024 roku Turcja). Po negocjacjach z koncernem Airbus, w 2015 roku termin dostawy tych 13 maszyn został przełożony na lata 2025–2030, co ma dać czas hiszpańskim władzom na znalezienie nabywców.

Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 2/2026