Modernizacja lotnictwa wojskowego Grecji
Leszek A. Wieliczko
Grecja od dekad prowadzi swego rodzaju wyścig zbrojeń z sąsiednią Turcją. Z tego powodu modernizacja techniczna sił zbrojnych, w tym lotnictwa wojskowego, ma dość wysoki priorytet, ale ograniczone środki finansowe nie pozwalają na szybką wymianę dużej liczby coraz droższego sprzętu. Tym niemniej proces modernizacji lotnictwa wyraźnie przyspieszył w ostatnich kilku latach i zaowocował zakupem m.in. samolotów bojowych Rafale i F-35A, szkolnych P2002JF, treningowych M346, gaśniczych DHC-515 i AT-802, śmigłowców UH-60M i kilku typów bezzałogowców oraz modernizacją myśliwców F-16C/D, śmigłowców AH-64A+ i samolotów patrolowych morskich P-3B. Część sprzętu pozyskano także w postaci darowizn. Użytkownikami załogowych i bezzałogowych statków powietrznych są wszystkie trzy rodzaje Greckich Sił Zbrojnych (gr. Ellinikés Énoples Dynámeis, EED; ang. Hellenic Armed Forces) – Siły Powietrzne (Polemikí Aeroporía, PA; Hellenic Air Force, HAF), Wojska Lądowe (Ellinikós Stratós, ES; Hellenic Army, HA) i Marynarka Wojenna (Polemikó Naftikó, PN; Hellenic Navy, HN).
Siły Powietrzne
Siły Powietrzne pozyskały w ostatnich kilku latach m.in. myśliwce Rafale, samoloty szkolne P2002JF, treningowe M346 i sanitarne King Air, śmigłowce sanitarne AW109S i rozpoznawcze bezzałogowce Heron I. Trwa modernizacja myśliwców F-16C/D do standardu wersji F-16V. Podpisano umowy na zakup samolotów bojowych F-35A i gaśniczych DHC-515 i AT-802 oraz modernizację samolotów szkolno-treningowych T-6A i ratowniczo-gaśniczych CL-415. Zatwierdzono zakupy samolotów transportowych C-390 i śmigłowców AW139.
Samoloty bojowe. Najliczniejszymi samolotami bojowymi greckich Sił Powietrznych są wielozadaniowe myśliwce Lockheed Martin F-16C/D Fighting Falcon. Pod koniec lat 80. XX wieku w ramach programu „Peace Xenia I” kupiono 40 egz. Block 30 (34 jednomiejscowe C i sześć dwumiejscowych D). Następnie w latach 90. nabyto 40 egz. Block 50 (32 C i osiem D; „Peace Xenia II”), a na początku XXI wieku 60 egz. Block 52+ (40 C i 20 D; „Peace Xenia III”). Wreszcie pod koniec 2005 roku, po rezygnacji z przyczyn finansowych z zakupu myśliwców Eurofighter Typhoon, dokupiono 30 egz. Block 52+ (20 C i 10 D; „Peace Xenia IV”). Greckie Siły Powietrzne otrzymały więc w sumie 170 Falconów (126 egz. F-16C i 44 egz. F-16D). Co warte podkreślenia, samoloty F-16D Block 52+ pełnią funkcję maszyn uderzeniowych, a nie treningowych.
Od pewnego czasu Grecy rozważali modernizację samolotów Block 50 i 52+ (a być może także starszych Block 30) w celu ujednolicenia ich wyposażenia. W 2017 roku wystąpili do amerykańskiej administracji z wnioskiem o wyrażenie zgody na sprzedaż w ramach procedury FMS (Foreign Military Sale) wyposażenia i usług w celu modernizacji 123 egz. Block 50 i 52+. Amerykański Departament Stanu wyraził zgodę na transakcję (o łącznej maksymalnej wartości 2,4 mld USD) w październiku 2017 roku. Z powodu problemów budżetowych w kwietniu 2018 roku grecki rząd postanowił zmodernizować do standardu F-16C/D Block 72, znanego także jako F-16V Viper, tylko 85 egz. Block 52+ (57 C i 28 D; do tego czasu utracono bowiem trzy F-16C i dwa F-16D) za kwotę 1,2 mld euro (około 1,5 mld USD).
Nie wiadomo kiedy doszło do podpisania umowy międzyrządowej, ale Lockheed Martin poinformował 17 września 2018 roku o rozpoczęciu przygotowań do modernizacji greckich Falconów. Kontrakt produkcyjny o wartości 997 mln USD na prace przy 84 egz. Block 52+ (do tego czasu HAF straciły bowiem kolejny F-16C) Lockheed Martin dostał z Departamentu Obrony 20 grudnia 2018, z terminem realizacji do końca czerwca 2027 roku. Prace rozpoczęły się w styczniu 2020 roku w greckich zakładach Hellenic Aerospace Industry (HAI) w Tanagrze pod nadzorem koncernu Lockheed Martin. Obejmują m.in. instalację radaru APG-83 SABR (Scalable Agile Beam Radar) z anteną klasy AESA (Active Electronically Scanned Array), nowego komputera misji, monitora wielofunkcyjnego, łącza wymiany danych, transpondera systemu identyfikacji „swój–obcy” (IFF) i systemu samoobrony.
Pierwszy zmodernizowany F-16C został oblatany 17 stycznia 2021 roku. Dwa pierwsze zmodernizowane egzemplarze przekazano Siłom Powietrznym w siedzibie firmy HAI 12 września 2022 roku. Lockheed Martin poinformował 23 września 2025 roku o dostarczeniu 42. zmodernizowanego egzemplarza, co oznaczało przekroczenie półmetka programu. Z kolei 15 kwietnia 2026 roku poinformował o dostarczeniu 50. egzemplarza. Program modernizacji obejmie ostatecznie 82 egz. Block 52+ (54 C i 28 D), ponieważ w międzyczasie utracono dwa kolejne F-16C (18 listopada 2021 i 20 marca 2024 roku). Po jego zakończeniu najstarsze Falcony Block 30 (obecnie jest ich w służbie 31, w tym 27 C i cztery D) zostaną przeznaczone do szkolenia operacyjnego pilotów.
W sierpniu 2022 roku grecki rząd zatwierdził modernizację także 38 egz. Block 50 (31 C i siedmiu D; utracono bowiem po jednym egzemplarzu każdej wersji), ale do tej pory nie podpisano umowy w tej sprawie.
Po wycofaniu we wrześniu 2024 roku myśliwców Dassault Mirage 2000EGM/BGM w służbie pozostało jeszcze 12 egz. Mirage 2000-5 Mk 2 (osiem jedno- i cztery dwumiejscowe). Kontrakt na zakup 15 egz. Mirage 2000-5 Mk 2 (10 jedno- i pięciu dwumiejscowych; przez analogię do wcześniejszych wersji zazwyczaj oznaczanych jako 2000-5EG i 2000-5BG) podpisano 21 sierpnia 2000 roku. Z powodu problemów finansowych Grecji samoloty zostały dostarczone dopiero w 2007 roku. Greckie Ministerstwo Obrony Narodowej poinformowało 23 grudnia 2019 roku o podpisaniu umów z firmami Dassault Aviation, Safran i Thales, o łącznej wartości około 260 mln euro, dotyczących utrzymania i częściowej modernizacji samolotów Mirage 2000-5 Mk 2. Program zaplanowany na siedem lat obejmuje przeglądy i modernizację awioniki i silników.
Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 9/2026