Modernizacja lotnictwa wojskowego Francji
Leszek A. Wieliczko
Francja dysponuje bardzo licznym lotnictwem wojskowym – oprócz Sił Powietrznych i Kosmicznych rozbudowane formacje lotnicze mają także Wojska Lądowe i Marynarka Wojenna. W minionych 25 latach Francuzi dokonali głębokiej modernizacji lotnictwa wojskowego, ale w ramach tego procesu oczekiwane są jeszcze dostawy kilku nowych typów samolotów, śmigłowców i bezzałogowców. Co warte podkreślenia, większość programów modernizacyjnych jest prowadzonych siłami własnego przemysłu lotniczego i zbrojeniowego.
Siły Powietrzne i Kosmiczne
Siły Powietrzne i Kosmiczne (Armée de l'Air et de l'Espace, AAE; French Air and Space Force, FASF) pozyskały w XXI wieku samoloty myśliwskie Rafale C/B, transportowe średnie A400M i C/KC-130J, transportowo-tankujące A330 MRTT, dyspozycyjne Falcon 7X i Falcon 2000LX, zwiadowcze King Air 350ER, szkolno-treningowe PC-21, śmigłowce transportowe H225M oraz rozpoznawcze bezzałogowe statki powietrzne (bsp) MQ-9A Reaper. Zmodernizowano samoloty uderzeniowe Mirage 2000D i wczesnego ostrzegania E-3F oraz bsp MQ-9A. Rozpoczęto modernizację awioniki samolotów transportowych lekkich CN-235. Zamówiono dodatkowe myśliwce Rafale, samoloty wczesnego ostrzegania GlobalEye, rozpoznania elektronicznego Archange, szkolno-treningowe PC-7 MKX, śmigłowce H160M oraz powietrzne bezzałogowce Eurodrone.
Samoloty bojowe. Podstawowymi samolotami bojowymi są wielozadaniowe myśliwce Dassault Rafale C/B. Samolot został skonstruowany w latach 80. w firmie Avions Marcel Dassault–Breguet Aviation (AMD-BA; od 1990 roku Dassault Aviation) w celu zastąpienia maszyn uderzeniowych i myśliwskich Jaguar, Mirage F1 i Mirage 2000 w Siłach Powietrznych (oraz F-8P Crusader, Étendard IVPM i Super Étendard w Lotnictwie Morskim; zobacz dalej). Demonstrator Rafale A został oblatany 4 lipca 1986 roku. Prototyp docelowej wersji jednomiejscowej Rafale C (Chasseur) wykonał pierwszy lot 19 maja 1991 roku, a dwumiejscowej Rafale B (Biplace) 30 kwietnia 1993. Warto podkreślić, że Rafale B są pełnoprawnymi samolotami bojowymi, a nie tylko treningowymi. Po wycofaniu „atomowych” Mirage 2000N (w czerwcu 2018 roku) to właśnie Rafale B są jedynymi nosicielami pocisków ASMP-A (Air-Sol Moyenne Portée Amélioré) z głowicą jądrową w arsenale Sił Powietrznych.
Minister obrony Pierre Joxe podpisał 23 grudnia 1992 roku zbiorczy kontrakt na produkcję seryjną Rafale. Pierwsza transza, zamówiona w 1997, objęła tylko trzy egzemplarze dla Sił Powietrznych (jeden C i dwa B), druga z 1999 – 32 egz. (siedem C i 25 B), trzecia z 2004 – 47 egz. (36 C i 11 B), a czwarta z 2009 roku – 50 egz. (25 C i 25 B). Zatem w sumie dla Sił Powietrznych zamówiono 132 egz. (69 C i 63 B), z czego do 31 grudnia 2018 roku dostarczono 106 egz. (48 C i 58 B). Z tej liczby 24 egz. (20 C i cztery B) zostały odstąpione Grecji i Chorwacji.
Dostawy Rafale dla francuskich Sił Powietrznych wznowiono dopiero po czterech latach w grudniu 2022 roku. W tym momencie do przekazania pozostawało jeszcze 26 egz. (21 C i pięć B) z czwartej transzy. Ponadto 29 stycznia 2021 roku minister sił zbrojnych Florence Parly zamówiła dodatkową partię 12 egz. (prawdopodobnie 11 C i jeden B), aby zrekompensować sprzedaż takiej liczby maszyn do Grecji. Samoloty zostały dostarczone do końca 2025 roku. W ustawie o rozwoju Sił Zbrojnych w latach 2019–2025 zapisano, że do 2030 roku Siły Powietrzne otrzymają jeszcze 30 egz. Rafale. W grudniu 2023 roku Ministerstwo Sił Zbrojnych zamówiło piątą transzę, która oprócz planowanych 30 egz. objęła dodatkowo 12 egz. w zamian za maszyny sprzedane do Chorwacji, czyli łącznie 42 egz. (prawdopodobnie 25 C i 17 B). Dostawy samolotów z tej transzy mają być zrealizowane w latach 2027–2030.
Pierwsza partia Rafale miała wyposażenie w standardzie F1, który umożliwiał wykonywanie tylko zadań powietrze–powietrze. Samoloty dostarczane od 2005 roku były w standardzie F2 z dodanymi możliwościami powietrze–ziemia. W 2009 roku wprowadzono standard F3, który obejmował m.in. zdolność do przenoszenia pocisku manewrującego powietrze–ziemia z głowicą jądrową ASMP-A. W samolotach z czwartej transzy, dostarczanych od października 2013 roku, montowano radar Thales RBE2 z nową anteną AESA (Active Electronically Scanned Array). W międzyczasie, w styczniu 2014 roku, zainicjowano standard F3-R, który oprócz unowocześnionych systemów łączności, wymiany danych, nawigacji, identyfikacji i samoobrony zawierał trzy nowe elementy: możliwość przenoszenia pocisków powietrze–powietrze dalekiego zasięgu MBDA Meteor i zasobnika celowniczego Thales TALIOS (Targeting Long-range Identification Optronic System) oraz instalację automatycznego systemu unikania kolizji z ziemią (Automatic Ground Collision Avoidance System, AGCAS). Standard F3-R został zakwalifikowany przez Generalną Dyrekcję ds. Uzbrojenia (Direction générale de l'armement, DGA) 31 października 2018 roku. Tydzień później, 8 listopada, DGA ogłosiła, że wszystkie myśliwce Rafale, które już znajdują się we francuskim lotnictwie, zostaną zmodernizowane do standardu F3-R.
Siły Powietrzne ogłosiły wstępną gotowość operacyjną (Initial Operational Capability, IOC) Rafale C/B w standardzie F3-R 6 grudnia 2019 roku. Do lutego 2022 roku wszystkie Rafale C/B zostały doprowadzone do tego standardu. Począwszy od 2023 roku fabrycznie nowe Rafale są dostarczane w standardzie F4, a starsze sukcesywnie modernizowane. Ponieważ Rafale będą służyły w Siłach Powietrznych do około 2060 roku, więc już obecnie planowane są kolejne modernizacje oprogramowania i wyposażenia oraz poważna modernizacja w połowie okresu eksploatacji. DGA poinformowała 9 października 2024 roku o wstępnym zamówieniu Rafale w standardzie F5, który wciąż jest jeszcze definiowany. Kontrakt produkcyjny w ramach szóstej partii, który ma obejmować 33 egz. dla Sił Powietrznych (podziału na wersje na razie nie ujawniono), ma być podpisany w 2029 roku.
Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 4-5/2026