Modernizacja lotnictwa wojskowego Chorwacji

Leszek A. Wieliczko

Od czasu zakończenia wojny w byłej Jugosławii Chorwacja powoli, ale systematycznie modernizuje swoje siły zbrojne, w tym lotnictwo wojskowe. Najważniejszym i najdroższym programem modernizacyjnym był niewątpliwie zakup w 2021 roku francuskich myśliwców Dassault Rafale. Ponadto pozyskano samoloty gaśnicze i szkolno-treningowe, śmigłowce szkolne, rozpoznawczo-bojowe i transportowe oraz rozpoznawcze bezzałogowce różnych klas.

Po podpisaniu porozumienia pokojowego w Dayton w Stanach Zjednoczonych 21 listopada 1995 roku, kończącego trzyipółletnią wojnę w Bośni i Hercegowinie, państwa zachodnie zniosły obowiązujące od 1992 roku embargo na dostawy uzbrojenia do krajów byłej Jugosławii. Chorwacja skorzystała z tej możliwości i rozpoczęła stopniową wymianę sprzętu lotniczego pochodzenia radzieckiego i jugosłowiańskiego na samoloty i śmigłowce zachodniej produkcji. Proces ten zakończył się w grudniu 2024 roku, wraz z wycofaniem ostatnich myśliwców MiG-21bisD/UMD, których następcami zostały nowoczesne Dassault Rafale. Co warto zauważyć, część nowo pozyskanych maszyn została przekazanych bezpłatnie, albo sfinansowanych w całości lub części przez Stany Zjednoczone w ramach programu pomocy wojskowej dla sojuszników.

Jedynym użytkownikiem wojskowych załogowych statków powietrznych są Chorwackie Siły Powietrzne (chorw. Hrvatsko ratno zrakoplovstvo, HRZ; ang. Croatian Air Force). Od ubiegłego roku w ich wyposażeniu znajdują się także duże rozpoznawcze bezzałogowe statki powietrzne (bsp). Użytkownikiem małych bsp są natomiast od kilkunastu lat Chorwackie Wojska Lądowe (Hrvatska kopnena vojska, HKoV; Croatian Army).

Samoloty bojowe

Po przystąpieniu Chorwacji do Sojuszu Północnoatlantyckiego w 2009 roku priorytetem stało się zastąpienie samolotów MiG-21 nowoczesnymi maszynami bojowymi zachodniej produkcji. Na przeszkodzie w szybkiej realizacji tego zamiaru stanął jednak brak środków finansowych. Dopiero w połowie 2015 roku chorwackie Ministerstwo Obrony skierowało do różnych krajów i producentów wstępne zapytanie w sprawie możliwości zakupu 12 (10 jedno- i dwóch dwumiejscowych) nowych lub używanych myśliwców. Po analizie otrzymanych ofert 20 lipca 2017 roku wystosowano oficjalne zapytanie do rządów pięciu krajów: Grecji (używane F-16C/D Fighting Falcon), Izraela (używane F-16A/B lub C/D), Korei Południowej (nowe FA-50 Fighting Eagle), Szwecji (nowe JAS 39C/D Gripen) i Stanów Zjednoczonych (używane lub nowe F-16C/D). Co ciekawe, na liście nie było francuskich myśliwców Dassault Rafale ani europejskich Eurofighter Typhoon, które uznano wówczas za zbyt drogie w zakupie i utrzymaniu.

Do wyznaczonego na 3 października 2017 roku terminu swoje oferty złożyły cztery kraje (poza Koreą Południową). Spodziewano się wówczas szybkiego podjęcia decyzji i podpisania kontraktu do połowy 2018 roku, aby dostawy nowych maszyn zostały zrealizowane w latach 2020–2022. Rzeczywiście, już 27 marca 2018 roku poinformowano, że powołana w tym celu specjalna komisja wybrała wartą ok. 480 mln USD izraelską ofertę przejęcia samolotów F-16C/D Block 30 Barak wraz z wyposażeniem, uzbrojeniem, symulatorem lotu i pakietem części zamiennych oraz usługami szkolenia personelu i wsparcia technicznego. Nie doszło jednak do podpisania kontraktu, gdyż Amerykanie uzależnili wydanie zgody na reeksport od przywrócenia samolotów do standardowej konfiguracji fabrycznej, czyli usunięcia zaawansowanego wyposażenia elektronicznego izraelskiej produkcji, które było jedną z głównych zalet izraelskiej oferty. Chorwacki rząd poinformował 10 stycznia 2019 roku o rezygnacji z zakupu izraelskich myśliwców.

W tej sytuacji 4 lipca zainicjowano nowy przetarg i 15 stycznia 2020 roku skierowano zapytanie do siedmiu krajów: Stanów Zjednoczonych (nowe F-16C/D Block 70/72, czyli F-16V Viper), Szwecji (nowe JAS 39C/D), Francji (używane Rafale), Włoch (używane Typhoony) oraz Norwegii, Grecji i Izraela (używane F-16C/D). Termin nadsyłania ofert wyznaczono na 7 maja, rozstrzygnięcia przetargu na sierpień, a podpisania kontraktu do końca roku. Z powodu pandemii COVID-19 cała procedura opóźniła się o rok. Wreszcie 28 maja 2021 roku Ministerstwo Obrony poinformowało oficjalnie, że rząd zaakceptował ofertę francuską, obejmującą 12 używanych myśliwców Rafale w konfiguracji F3-R (10 jednomiejscowych Rafale C i dwa dwumiejscowe Rafale D), symulator lotu, podstawowy pakiet uzbrojenia, wyposażenie naziemne, pakiet części zamiennych oraz usługi szkolenia personelu i wsparcia logistycznego przez producenta przez okres trzech lat, o łącznej wartości blisko 1 mld euro.

Francuska minister ds. sił zbrojnych Florence Parly poinformowała 25 listopada 2021 roku, że podczas wizyty w Zagrzebiu prezydenta Francji Emmanuela Macrona podpisano umowę międzyrządową w sprawie zakupu przez Chorwację 12 myśliwców Rafale. Wytypowane samoloty, pochodzące z zasobów francuskich Sił Powietrznych i Kosmicznych (Armée de l'Air et de l'Espace), zostały wyprodukowane w latach 2005–2013 i miały po około 3800 godzin pozostałego resursu z możliwością wydłużenia o kolejnych 2000 godzin, co pozwoli na ich eksploatację do 2050, a nawet 2060 roku. Przed dostawą do Chorwacji samoloty przeszły przegląd i remont. Zakup myśliwców Rafale był najważniejszym i najdroższym programem modernizacyjnym Chorwackich Sił Powietrznych.

Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 6/2026