Modernizacja lotnictwa wojskowego Belgii

Leszek A. Wieliczko

Belgia od kilkunastu lat intensywnie modernizuje swoje lotnictwo wojskowe. Pozyskano średnie samoloty transportowe A400M oraz zredukowano i odmłodzono flotę maszyn dyspozycyjnych. Trwają dostawy wielozadaniowych samolotów bojowych F-35A i bezzałogowców MQ-9B. Zakupiono nowe samoloty szkolno-treningowe i lekkie śmigłowce wielozadaniowe. Planowany jest zakup m.in. śmigłowców poszukiwawczo-ratowniczych i transportowych ciężkich oraz samolotów dla sił specjalnych. Symbolicznym przejawem zmiany podejścia do sił zbrojnych było przywrócenie w lipcu 2025 roku tradycyjnych nazw Wojska Lądowe, Siły Powietrzne i Marynarka Wojenna, w miejsce stosowanych od 2002 roku określeń komponent lądowy, powietrzny i morski.

Siły Powietrzne (nid. Luchtmacht, LuM; fr. Force Aérienne, FAé; ang. Belgian Air Force, BAF) są jednym z kilku rodzajów belgijskich sił zbrojnych, określanych oficjalnie jako Siły Obrony (Defensie; La Défense; Belgian Defence lub Belgian Armed Forces). Do ich zadań należy obrona powietrzna kraju (oraz Luksemburga, który nie ma własnych samolotów bojowych), wsparcie sił lądowych, morskich i specjalnych, przewóz ludzi (w tym najważniejszych osób w państwie) i ładunków, ewakuacja medyczna, poszukiwanie i ratownictwo, obserwacja i rozpoznanie, a w sytuacjach kryzysowych (np. w przypadku katastrof, klęsk żywiołowych lub ataków terrorystycznych) wsparcie innych agencji rządowych oraz służb porządkowych i ratowniczych.

Siły Powietrzne są jedynym użytkownikiem wojskowych załogowych samolotów i śmigłowców oraz dużych bezzałogowych statków powietrznych (BSP). Wojska Lądowe wykorzystują natomiast od dziesięciu lat małe rozpoznawcze BSP. Ich użytkownikiem została niedawno także Marynarka Wojenna. 

Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 roku Belgowie znacznie zwiększyli wydatki na obronę, w tym na modernizację techniczną sił zbrojnych. Znalazło to odzwierciedlenie w przyjętym w sierpniu tego samego roku przez belgijski parlament zaktualizowanym rządowym planie rozwoju zdolności obronnych na lata 2023–2030, znanym jako STAR-plus (Security & Service–Technology–Ambition–Resilience). Zapisano w nim m.in. planowane zakupy i modernizacje samolotów, śmigłowców i bezzałogowców dla wszystkich rodzajów sił zbrojnych.

Samoloty

Siły Powietrzne eksploatowały od 1979 roku łącznie 160 samolotów myśliwskich General Dynamics (obecnie Lockheed Martin) F-16A/B Fighting Falcon, w tym 136 egz. F-16A i 24 egz. F-16B. Po zakończeniu zimnej wojny w latach 90. zredukowano ich liczbę do 90 (72 w bieżącej eksploatacji i 18 w rezerwie) i poddano modernizacji do standardu F-16AM/BM (Mid-Life Update, MLU), dzięki czemu uzyskały możliwości bojowe zbliżone do wersji F-16C/D Block 50/52. Na początku XXI wieku liczbę samolotów operacyjnych zmniejszono do 60 (po 15 egz. w czterech eskadrach; dwie inne eskadry rozwiązano), a na początku minionej dekady do 54 (45 egz. F-16A i dziewięciu F-16B). Pozostające w służbie samoloty wciąż poddawano modernizacji oprogramowania komputera pokładowego aż do wersji M6.5. Obecnie w aktywnej służbie pozostało 51 Falconów (43 egz. F-16AM i osiem F-16BM). Wszystkie mają być wycofane do 2028 roku i przekazane Ukrainie.

Następcami F-16AM/BM będą wielozadaniowe samoloty bojowe 5. generacji Lockheed Martin F-35A Lightning II. Dyskusja w sprawie pozyskania nowych myśliwców (Air Combat Capability Programme, ACCaP) rozpoczęła się w Belgii już pod koniec pierwszej dekady XXI wieku, ale dopiero 17 marca 2017 roku rząd ogłosił formalne zaproszenie do udziału w przetargu. Oprócz F-35A o kontrakt miały rywalizować samoloty Boeing F/A-18E/F Super Hornet, Dassault Rafale, Eurofighter Typhoon i Saab JAS 39E/F Gripen. Boeing zrezygnował jednak z udziału w przetargu 19 kwietnia tego samego roku. To samo 10 lipca uczynił Saab. Z kolei w październiku belgijski rząd odrzucił z przyczyn formalnych ofertę francuską. Rozstrzygnięcie przetargu miało nastąpić w czerwcu 2018 roku, ale zostało przesunięte na październik. Ze względu na ogromne koszty Belgowie rozważali bowiem inne opcje, w tym ponownie ofertę francuską albo dalszą modernizację F-16AM/BM. Ostatecznie belgijski rząd ogłosił 25 października 2018 roku wybór samolotu F-35A w standardzie Block 4.

Amerykańska Defense Security Cooperation Agency (DSCA) poinformowała Kongres Stanów Zjednoczonych 18 stycznia 2018 roku, że Departament Stanu wyraził zgodę na sprzedaż do Belgii w ramach procedury FMS (Foreign Military Sale) 34 egz. F-35A wraz z pakietami wyposażenia i części zamiennych oraz usługami szkolenia personelu i wsparcia logistycznego, o łącznej maksymalnej wartości 6,53 mld USD. Umowę międzyrządową o wartości 4,5 mld USD podpisano w kwietniu 2020 roku.

Uroczysty roll-out pierwszego belgijskiego F-35A (nr ewid. FL001) nastąpił 10 grudnia 2023 roku. Osiem pierwszych maszyn (FL001–FL008) pozostało w Stanach Zjednoczonych w celu szkolenia belgijskiego personelu. Pierwszym F-35A przeznaczonym do przebazowania do Belgii był dziewiąty egzemplarz (FL009), którego montaż końcowy ukończono 5 czerwca 2025 roku. Trzy pierwsze F-35A (FL009, FL010 i FL012) przyleciały do Belgii 13 października 2025 roku, z międzylądowaniem w bazie Lajes na Azorach. Czwarty egzemplarz (FL011) z przyczyn technicznych pozostał w Lajes i przyleciał do Belgii 24 października. Wstępna gotowość operacyjna (Initial Operational Capability, IOC) przez najnowsze belgijskie samoloty bojowe ma być osiągnięta w połowie 2027, a pełna (Full Operational Capability, FOC) na początku 2029 roku.

Minister obrony Belgii Theo Francken poinformował 14 kwietnia 2025 roku, że planowany jest zakup kolejnych F-35A, a w lipcu doprecyzował, że będzie ich 11. Te samoloty będą pochodziły z europejskiej montowni (Final Assembly and Check Out, FACO) w Cameri we Włoszech. Belgijskie Siły Powietrzne będą więc dysponowały w sumie 45 egz. F-35A.

Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 12/2025