Łotewska Flota Wojenna 1919–1940
Zbigniew Lalak
Po południu 25 lipca 1940 roku na okrętach łotewskich, które zgromadziły się w bazie morskiej w Lipawie, opuszczono bandery łotewskie, a po kilku minutach podniesiono bandery Floty Bałtyckiej Czerwonego Sztandaru. Stało się to pomimo, że dowódcy okrętów nie otrzymali odpowiedniego rozkazu adm. Teodorsa Spāde. Co więcej Flota Wojenna nie została oficjalnie rozwiązana. Dopiero 19 sierpnia 1940 roku została oficjalnie włączona w skład Floty Bałtyckiej, a dowództwo i wszelkie organy administracyjne zostały rozwiązane. Po 21 latach Łotewska Flota Wojenna (Latvijas Kara Flote) przestała istnieć. 17 września 1940 roku adm. Spāde został aresztowany i po procesie skazany na więzienie. Wyszedł na wolność w 1954 roku, zmarł 25 lipca 1970 roku w Kazachstanie.
Początki łotewskiej floty wojennej sięgają 1919 roku, gdy na Łotwie toczyła się wojna o niepodległe państwo. 18 listopada 1918 roku Łotewska Rada Ludowa proklamowała powstanie niepodległego państwa łotewskiego. Przebywające na Łotwie wojska niemieckie stopniowo opuszczały jej terytorium. Pozostały tylko ochotnicze oddziały Bałtyckiej Landeswehry, które miały za zadanie utrzymywać porządek. Łotysze przystąpili do tworzenia własnych oddziałów. W ramach Landeswehry powstała 1. Łotewska Brygada dowodzona przez ppłk. Jānisa Balodisa, a nad granicą z Estonią Północna Brygada Łotewska kpt. Jorgisa Zemitānsa. Sytuację wykorzystały oddziały Armii Czerwonej, które wkroczyły na Łotwę i na początku 1919 roku zajęły praktycznie cały kraj.
11 lutego 1919 roku utworzono Radziecką Łotewską Flotyllę Wojenną, której dowódcą został kpt. Reinhold Mārtiņš Bernhards. Oficer ten urodził się w 1879 roku w Carnikavā w prowincji Vidzeme. W 1900 roku ukończył Szkołę Morską w Mangalii, zostając sternikiem morskim. W 1903 roku zdał egzamin na stopnień kapitana żeglugi morskiej. W 1904 roku został powołany do służby we flocie rosyjskiej. Służył na jednostkach hydrograficznych. W 1909 roku został przeniesiony do Władywostoku do Floty Pacyfiku. W 1915 roku przeniesiono go do Floty Bałtyckiej i powierzono dowództwo trałowca. W maju 1917 roku został przeniesiony 8. Valmierskiego Pułku Strzelców Łotewskich, w którym objął dowództwo kompanii. We wrześniu tego roku przeniesiono go ponownie do Floty Bałtyckiej na dowódcę stawiacza min. W sierpniu 1918 roku został dowódcą Radzieckiej Flotylli Wołżańskiej, a od lutego został mianowany dowódcą Radzieckiej Łotewskiej Flotylli Wojennej.
23 lutego utworzono Administrację Morską, której zadaniem było zorganizowanie i dowodzenie obroną wybrzeża, jej dowódcą został K. Ziediš. Podporządkowano ją Rewolucyjnej Radzie Wojennej. Bernhards dysponował kilkoma jednostkami pływającymi, były to statki cywilne, które przystosowano do zadań wojennych. Główne zadania wykonywały parowce: Aleksander, Baltija, Faktor, Hurting, Jānis, Lielupe, Nadeżda i Perriau, których zadaniem było patrolowanie rzeki Dźwiny i Lelupy. Dwa kolejne parowce: Benkenhof i Katarina, znajdujące się w remoncie, nie były wykorzystywane. Na początku maja 1919 roku Radziecka Łotewska Flotylla Wojenna dysponowała 17 parowcami, 17 kutrami, 10 łodziami motorowymi, trzema barkami rzecznymi i dwoma pontonami. Łącznie służyło w niej 498 ludzi. Największą jednostką, która znalazła się w służbie, była niemiecka kanonierka M 68.
Pełna wersja artykułu w magazynie TW Historia nr specjalny 3/2026