Japońskie krążowniki ciężkie. Typ Furutaka i Aoba. Część 1
Marcin Kaczkowski
Podczas I wojny światowej Japońska Cesarska Marynarka Wojenna prowadziła operacje na ograniczoną skalę. Niemniej działania te umożliwiły wnioski dotyczące ograniczeń oraz potrzeb japońskiej marynarki wojennej. Jednym z najpilniejszych problemów okazał się brak nowoczesnych jednostek rozpoznawczych. Sytuacja ta nie odnosiła się zresztą wyłącznie do Japonii. Wiele marynarek wojennych mocarstw nie rozwinęło dostatecznie swoich sił rozpoznawczych.
Zadanie prowadzenia rozpoznania na rzecz floty należało do krążowników lekkich. Ta klasa okrętów pojawiła się na początku XX w., zaś prym w jej rozwoju wiodły Wielka Brytania i Niemcy, dwie najsilniejsze marynarki wojenne w tamtym okresie. Pozostałe mocarstwa morskie pozostały w tyle. Przed I wojną światową Japonia zbudowała tylko trzy krążowniki pancernopokładowe typu Chikuma, które dzięki napędowi turbinowemu osiągały stosunkowo wysoką prędkość (26 węzłów) i mogły pełnić rolę jednostek rozpoznawczych. W roku 1916 ministerstwo marynarki wojennej podjęło decyzję o zamówieniu serii krążowników lekkich, wzorowanych na jednostkach brytyjskich. Po kilku modyfikacjach ostatecznie w latach 1917-1919 zbudowane zostały dwie jednostki typu Tenryū o wyporności 3500 ton, natomiast w latach 1918-1925 powstało 14 jednostek o wyporności określanej na 5500 ton, w trzech seriach (typ Kuma, Nagara i Sendai) dysponujących bardzo podobnymi charakterystykami bojowymi. W tym czasie cesarska marynarka wojenna przedstawiła koncepcję nowego typu krążownika rozpoznawczego, który miał pod względem parametrów bojowych przewyższać najnowsze jednostki potencjalnych rywali – Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. W USA zbudowana została długa seria (10 okrętów) krążowników lekkich typu Omaha, natomiast w Wielkiej Brytanii powstały duże krążowniki typu Hawkins. Oba projekty pod względem parametrów bojowych wyraźnie przewyższały japońskie krążowniki lekkie 5500 tonowe.
Projekt
Nowe japońskie krążowniki rozpoznawcze miały mieć wyporność 7500 ton i otrzymać uzbrojenie w postaci armat 200 mm, ustawionych w osi okrętu, jednocześnie zachowując wysoką prędkość 35 węzłów. Plany marynarki wojennej zmodyfikowało podpisanie w 1922 r. Traktatu Waszyngtońskiego przez pięć największych mocarstw morskich (USA, Wielka Brytania, Japonia, Francja i Włochy). Traktat wprowadził ograniczenia dla nowo projektowanych krążowników w postaci maksymalnej wyporności 10 000 ton oraz artylerii głównej kalibru nie większego niż 8 cali (203 mm). Ponieważ projekt krążownika 7500 ton wpasowywał się w założenia traktatu bez konieczności żadnych modyfikacji, zdecydowano o jego kontynuacji. Jednocześnie budowa krążowników 5500 tonowych miała zostać wstrzymana, gdyż oceniono je jako nieperspektywiczne.
Początkowo w ramach typu Sendai miało powstać osiem okrętów, ale po wejściu w życie Traktatu Waszyngtońskiego zapadła decyzja o wstrzymaniu prac przy zwodowanej czwartej jednostce (Kako) oraz anulowaniu czterech pozostałych, pozostawiając trzy już ukończone. Fundusze zwolnione poprzez anulowanie tych okrętów oraz nowych pancerników, których budowę przerwał Traktat Waszyngtoński, posłużyły do sfinansowania budowy krążowników nowego typu. Według „Nowego Uzupełniającego Programu Budowy Okrętów”, przyjętego przez japońskie Zgromadzenie Narodowe w lipcu 1922 zaplanowano budowę czterech krążowników o wyporności 7500 ton oraz ośmiu o wyporności 10 000 ton. Projekt nowych krążowników był gotowy już w 1921 roku. Odpowiedzialny za niego był główny projektant Departamentu Technicznego Japońskiej Marynarki Wojennej (Kansei Honbu, w skrócie Kampon) komandor (od 1922 roku kontradmirał) Hiraga Yuzuru oraz jego asystent komandor podporucznik Fujimoto Kikuo. Duże krążowniki, aby odróżnić je od jednostek 5500 tonowych, zostały sklasyfikowane jako krążowniki typu A.
Hiraga zaprojektował okręt z ciągłym pokładem (ang. flush-deck), co zaowocowało redukcją masy oraz wzmocnieniem wytrzymałości wzdłużnej kadłuba. Podobnie jak w eksperymentalnym krążowniku lekkim Yūbari pokład pancerny i burtowe pasy pancerne pełniły również funkcje elementów wytrzymałościowych kadłuba, umożliwiając dalsze oszczędności na masie. Krążowniki typu Furutaka i Aoba miały kadłub o wrzecionowatym kształcie, charakteryzujący się najwyższym współczynnikiem długości do szerokości kadłuba spośród wszystkich japońskich krążowników ciężkich, zapewniając znakomite warunki dla osiągania wysokich prędkości. Stosunkowo wysoka wolna burta miała nadawać jednostkom dobrą dzielność morską.
Pełna wersja artykułu w magazynie TW Historia nr specjalny 5/2026