I.Ae.27 Pulqui i inne argentyńskie projekty myśliwców Emile'a Dewoitine'a – monografia
Leszek A. Wieliczko
Argentyński myśliwiec I.Ae.27 Pulqui był pierwszym samolotem z napędem odrzutowym zbudowanym w Ameryce Łacińskiej. Został opracowany w latach 1946–1947 pod kierunkiem francuskiego konstruktora Emile'a Dewoitine'a. Słabe osiągi i przestarzała koncepcja sprawiły, że jego rozwój anulowano na rzecz myśliwca I.Ae.33 Pulqui II skonstruowanego pod kierunkiem niemieckiego konstruktora Kurta Tanka. Zbudowano tylko jeden prototyp I.Ae.27, który zachował się do naszych czasów.
Geneza
Podczas drugiej wojny światowej Argentyna jako jedyne państwo Ameryki Łacińskiej nie została objęta pomocą wojskową ze strony Stanów Zjednoczonych z powodu jawnego sympatyzowania argentyńskich władz z państwami Osi. Pod naciskiem Amerykanów wypowiedziała wojnę Niemcom i Japonii dopiero 27 marca 1945 roku. Po zakończeniu wojny argentyński rząd postanowił rozbudować i unowocześnić siły zbrojne, w tym zwłaszcza Argentyńskie Siły Powietrzne (Fuerza Aérea Argentina, FAA). Pierwszy krok poczyniono już 4 stycznia 1945 roku, tworząc Sekretariat Lotnictwa (Secretaría de Aeronáutica) w celu zarządzania wszelką działalnością lotniczą w kraju, zarówno wojskową, jak i cywilną. Pierwszym sekretarzem lotnictwa w randze ministra stanu został Comodoro (płk) Bartolomé de la Colina. Pierwszymi nowoczesnymi samolotami bojowymi FAA zostały brytyjskie myśliwce Gloster Meteor F.Mk 4, których dostawy rozpoczęły się w lipcu 1947 roku. W ten sposób Argentyna stała się pierwszym państwem w Ameryce Łacińskiej dysponującym samolotami z napędem odrzutowym.
Ambicje argentyńskich władz odnośnie do lotnictwa, zwłaszcza po objęciu urzędu prezydenta przez Juana Domingo Peróna w czerwcu 1946 roku, sięgały jednak znacznie dalej niż zakup samolotów za granicą. Od 1927 roku w Córdobie działała Wojskowa Fabryka Samolotów (Fábrica Militar de Aviones, FMA), która na mocy prezydenckiego dekretu z 20 października 1943 roku została przemianowana na Instytut Techniki Lotniczej (Instituto Aerotécnico. I.Ae.). Wytwórnia była jednak zapóźniona technologicznie (budowała głównie samoloty o drewnianej lub mieszanej konstrukcji) i miała niewielki potencjał badawczo-rozwojowy i produkcyjny. Tymczasem podczas wojny w technice lotniczej dokonał się ogromny postęp. Aby szybko nadrobić duży dystans dzielący argentyńskie lotnictwo i przemysł lotniczy od światowej czołówki, rząd postanowił zaprosić do współpracy zagranicznych konstruktorów, techników, kreślarzy, pilotów i innych specjalistów. Oferta pracy w Argentynie zainteresowała szczególnie tych, którzy z powodu uwarunkowań politycznych po drugiej wojnie światowej stracili zatrudnienie w przemyśle lotniczym swoich krajów.
Jedną z tych osób był znany francuski konstruktor Emile Dewoitine, który od 1944 roku mieszkał i pracował w Hiszpanii. Obawiając się, że po powrocie do Francji zostanie oskarżony o kolaborację z Niemcami (co faktycznie nastąpiło), postanowił skorzystać z argentyńskiej oferty. Już w 1944 roku za pośrednictwem argentyńskiego attaché lotniczego w Madrycie Capitána (kpt.) Ismaela Núñeza próbował zainteresować Argentyńskie Siły Powietrzne projektem myśliwca D-600 z silnikiem tłokowym, który opracowywał od 1942 roku dla hiszpańskiego lotnictwa. Propozycja wzbudziła początkowo spore zainteresowanie FAA i projekt dostał nawet argentyńskie oznaczenie I.Ae.26, ale pod koniec 1945 roku Dewoitine został poinformowany, że władze Argentyny są zainteresowane wyłącznie myśliwcami z napędem odrzutowym. Konstruktor dostał propozycję zaprojektowania takiego samolotu, z perspektywą wyprodukowania nawet 100 egz. seryjnych. Po wyrażeniu zgody, 28 maja 1946 roku Dewoitine przybył do Buenos Aires i 26 czerwca podpisał z Instytutem Techniki Lotniczej 14-miesięczny kontrakt (później przedłużony o miesiąc, do 30 września 1947 roku). Dewoitine nadał projektowi oznaczenie D-700, a Instytut Techniki Lotniczej – I.Ae.27. Samolot dostał nazwę Pulqui (w języku ludu Mapuche – strzała). Program jego opracowania i budowy został zapisany w Pięcioletnim Planie Lotniczym (Plan Quinquenal de Aeronáutica) na lata 1947–1951, zatwierdzonym do realizacji przez argentyński rząd w listopadzie 1946 roku.
Emile Dewoitine został szefem projektu i głównym konstruktorem. W skład zespołu weszło około pięćdziesięciu argentyńskich konstruktorów, techników i kreślarzy, w tym młodzi inżynierowie Norberto L. Morchio (odpowiadał za projekt kadłuba, skrzydeł i podwozia) i Humberto J. Ricciardi (projekt usterzenia), a także Enrique Cardeillac (sprawy logistyczne), Manuel Fernández (szef zespołu kreślarzy) i Luis Mitchel (szef warsztatu prototypowego). Niezwłocznie przystąpiono do prac projektowych, a już we wrześniu rozpoczęto wytwarzanie pierwszych elementów konstrukcji. Dokumentacja projektowa objęła w sumie 400 szkiców i 1903 szczegółowe rysunki techniczne. Brak doświadczenia argentyńskich inżynierów sprawił, że Dewoitine musiał osobiście nadzorować nie tylko proces projektowania, ale także fabrykacji części i montażu samolotu.
Pełna wersja artykułu w magazynie Lotnictwo 7-8/2026