Eksport uzbrojenia z Czechosłowacji w latach 1945-1956. Część 2. Między potrzebami gospodarki a ideologicznymi i politycznymi ograniczeniami.

Grzegorz Hryciuk

W połowie lat 50. otwarły się wreszcie przed Czechosłowacją nowe możliwości eksportu broni na Bliski Wchód. Jednak tym razem ich odbiorcą nie miał być Izrael, ale jego zaprzysięgli wrogowie – Syria i Egipt.

Jeszcze w pierwszej połowie 1953 roku na podstawie rezolucji Sekretariatu Politycznego KC KPCz z 22 kwietnia 1953 roku zakazano wszelkiego eksportu broni, amunicji, sprzętu wojskowego i innego sprzętu specjalnego do wszystkich krajów niekomunistycznych. Jak twierdzono w uchwale nawet karabiny myśliwskie, karabiny małokalibrowe i pistolety wysyłane do państw kapitalistycznych służyć miały władzom tych państw do tłumienia ruchów robotniczych i ruchów uciskanych narodów kolonialnych. Spowodowało to odcięcie Pragi od dopływu deficytowej twardej waluty, co gorsza czechosłowackie magazyny były pełne broni sportowej i myśliwskiej oraz amunicji o łącznej wartości 96 566 000 koron, a popyt na nie w krajach demokracji ludowej i w Związku Radzieckim był bardziej niż skromny. W 1954 roku jednak zaczęto znosić ograniczenia eksportowe dla samolotów sportowych, szkoleniowych i pasażerskich, silników lotniczych, części zamiennych, broni myśliwskiej i sportowej oraz amunicji. W lipcu 1954 roku wydano zgodę na dostawy amunicji i karabinów maszynowych przeciwlotniczych do Afganistanu oraz części zamiennych do etiopskich czołgów. W sierpniu władze czechosłowackie zezwoliły na eksport części zamiennych do maszyn produkcyjnych w etiopskiej fabryce amunicji. W chwili, gdy pojawiło się wzmożone zainteresowanie na dostawy broni z innych krajów tzw. Trzeciego Świata kierownictwo polityczne (Biuro Polityczne KC KPCz) Czechosłowacji zezwoliło w lutym 1955 roku na eksport pistoletów kal. 7,65 mm do Egiptu i Meksyku, a w czerwcu na dostawę broni pancernej do Syrii. We wrześniu 1955 roku, zawarto ogromną czechosłowacko-egipską umowę zbrojeniową. W ciągu następnego roku podpisano kolejne ogromne kontrakty na broń z Egiptem i Syrią. Wszystko to odbywało się nie tylko za przyzwoleniem Moskwy, ale – zwłaszcza w przypadku Egiptu - z bezpośrednim zaangażowaniem Związku Radzieckiego, wykorzystującego czechosłowacki kamuflaż.

Pełna wersja artykułu w magazynie TW Historia 3/2026