Dramat koło Capo Murro di Porco

Wojciech Holicki

Piętnaście dni po wypowiedzeniu przez Włochy wojny Francji i Wielkiej Brytanii z Neapolu do Trypolisu wyruszył pierwszy konwój – zamienione w transportowce wojska transatlantyki Esperia i Victoria dostarczyły tam ponad 1700 żołnierzy. W następnych miesiącach te dwa statki oraz kilka innych regularnie wykonywały swoje zadanie, przeżywając parę ataków brytyjskich okrętów podwodnych, które nawet nie zostały zauważone. Ich dobra passa zakończyła się 24 maja 1941 r. na wodach u wschodnich brzegów Sycylii.

Gdy w 1913 r. udziałowcy założonej siedem lat wcześniej turyńskiej spółki żeglugowej Lloyd Sabaudo dowiedzieli się, że jej bilans finansowy kolejny raz wypada negatywnie, polecili opracować plan mający wreszcie przynieść zyski. Obejmował on budowę dwóch dużych transatlantyków zdolnych do stawienia czoła konkurencyjnej Navigazione Generale Italiana (NGI), przy czym część środków do jej sfinansowania pochodzić miała ze sprzedaży Principe di Sabaudo (6705 BRT), ówczesnego flagowca linii. Kontrakt otrzymała stocznia William Beardmore and Co. w Dalmuir koło Glasgow, oferująca Włochom wyjątkowo korzystne warunki. Stępkę pod turbinowiec mający otrzymać nazwę Conte Rosso^[1] położono w połowie 1914 r. Po wybuchu I wojny światowej prace zostały wstrzymane, ale ponieważ Admiralicja poszukiwała jednostki nadającej się do zamiany w pierwszy lotniskowiec Royal Navy, kadłub został we wrześniu 1916 r. zakupiony przez władze brytyjskie i 3 grudnia 1917 r. wodowano go jako HMS Argus.

Już w listopadzie 1918 r. Lloyd Sabaudo ponowiła zamówienie u Beardmore’a. Budowa nowego Conte Rosso i bliźniaczego Conte Verde rozpoczęła się w połowie stycznia 1920 r.

Ten pierwszy został zwodowany nieco ponad rok później, niemal zgodnie z planem. Niemal, ponieważ przy pierwszej próbie, 26 stycznia, utknął na pochylni, z której ostatecznie ściągnięto go z mozołem 10 lutego. W dziewiczą podróż, na trasę Genua – Neapol – Montevideo – Buenos Aires, wyruszył 29 marca 1922 r.

Od Buenos Aires do Szanghaju

Conte Rosso stanowił połączenie brytyjskiej solidności konstrukcyjnej z włoskim podejściem do luksusu, nienaganną obsługą, doskonałą kuchnią i – dość nietypowo – ścisłym trzymaniem się „rozkładu jazdy”. Miał pierwotnie 17 857 BRT, kadłub o długości całkowitej 180 m i szerokości maksymalnej 22,5 m, pionową dziobnicę, po dwa kominy i maszty oraz cztery turbiny o łącznej mocy 18 500 KM, które za pośrednictwem przekładni obracały dwie śruby, dzięki którym mógł rozwinąć prędkość maksymalną ok. 19 w. Został przygotowany do przewozu prawie 2000 pasażerów: 200 w kabinach I klasy, 250 w klasie II oraz 1500 w pomieszczeniach III klasy.

Już 15 maja 1922 r. Conte Rosso wyruszył w pierwszy rejs na nowej trasie: z Genui do Nowego Jorku. Pływał do Stanów Zjednoczonych przez niecałe sześć lat. Po tym, jak na tę linię wprowadzono nowiutki i dużo większy Conte Grande wrócił pod koniec lutego 1928 r. na trasę do portów Ameryki Południowej. Obsługiwał ją do 1932 r., kiedy to nastąpiła wymuszona przez władze fuzja Lloyd Sabaudo (jako jedyna była rentowna), Cosulich Societá Triestina di Navigazione i NGI. Nowo utworzona Italia di Navigazione wyczarterowała wówczas Conte Rosso spółce Lloyd Triestino, która kupiła go rok później. Rezultatem transakcji była kolejna zmiana trasy – zaczął pływać z Triestu do Szanghaju przez Wenecję, Brindisi, Suez, Bombaj, Kolombo, Singapur i Hongkong.

W 1935 r., po włoskiej agresji na Abisynię (Etiopię), gdy po raz pierwszy zarekwirowano go do celów wojskowych, Conte Rosso przewoził tam żołnierzy, a potem osadników. Między styczniem a kwietniem 1936 r. poddano go przebudowie i modernizacji; prace przeprowadziła triesteńska firma Stabilimento Tecnico Triestino. Modyfikacje wnętrz oznaczały zmniejszenie liczby pasażerów do 212, 269, 310 i 510 odpowiednio w I, II, ekonomicznej i III klasie. W rezultacie zmian jego pojemność została zredukowana do 17 085 BRT.

Po zakończeniu prac Conte Rosso, w czasie przebudowy zastępowany przez motorowiec Victoria (13 098 BRT), wrócił na trasę do Szanghaju. Pływał tam krótko – już w październiku znalazł się ponownie w Trieście i pierwotne turbiny wymieniono na wyprodukowane w zakładach firmy Franco Tosi w Legnano pod Mediolanem, o mocy 25 000 KM, co przyniosło wzrost prędkości maksymalnej do 20 w. W następnych latach wraz z bliźniaczym Conte Verde i Victorią pływał na Daleki Wschód, także po wybuchu II wojny światowej. Wrócił z ostatniego rejsu do Chin w maju 1940 r. i miesiąc później, bezpośrednio po tym, jak Włochy stały się sojusznikiem III Rzeszy w walce z Francją i Wielką Brytanią, przewiózł z Ankony do Lizbony dyplomatów wrogich teraz państw, zabierając ze stolicy Portugalii do Genui dyplomatów włoskich i niewielką grupę niemieckich, którzy musieli opuścić Londyn. W związku z tym na jego kadłubie namalowano wielką banderę Italii oraz napis „Diplomat”.

Z żołnierzami na pokładzie

3 grudnia 1940 r. Conte Rosso ponownie został zarekwirowany. Pośpiesznie przemalowany na szaro i uzbrojony, 10 dni później po raz pierwszy wyruszył w rejs z Neapolu do Trypolisu, wioząc tam żołnierzy. Płynął razem z Esperią (11 398 BRT) i Marco Polo (12 272 BRT), w eskorcie czterech niszczycieli typu Navigatori, które od Palermo zastępowały dwa leciwe torpedowce. Konwój miał również zespół dalekiej osłony, który tworzyły krążowniki lekkie Giovanni delle Bande Nere i Alberto di Giussano oraz para niszczycieli. Rejs przebiegł zupełnie spokojnie, identycznie jak powrotny, zakończony 20 grudnia. Sześć dni potem wyszedł w kolejny, z tą samą parą transportowców i zespołem eskorty bezpośredniej. 1 stycznia 1941 r. konwój był z powrotem w Neapolu. Kolejny wyszedł w morze 12 stycznia – liczbę transportowców do czterech zwiększył motorowiec Calitea (4013 BRT), eskorta była identyczna. Jej skład nie zmienił się również w rejsie powrotnym. 22 stycznia Conte Rosso ponownie wyruszył do Trypolisu, ale tym razem czwórkę statków uzupełniała Victoria, a podczas powrotu eskortowały je niszczyciele Freccia i Saetta oraz Luca Tarigo.
Podczas tego rejsu, w nocy z 25 na 26 stycznia, konwój zauważono z brytyjskiego okrętu podwodnego Upholder,

^[1] Conte Rosso (wł. czerwony książę) był przydomkiem Amadeusza VII, księcia Sabaudii w latach 1383–1391.

 Pełna wersja artykułu w magazynie MSiO 5-6/2026