Czołgi T-62 w wojnie rosyjsko-ukraińskiej

Andrij Kikawskij
Andrij Charuk

Czołg średni T-62 to w istocie modyfikacja seryjnego T-55A, w praktyce jego rozwinięcie, posiadające nową armatę kalibru 115 mm oraz nową wieżę i kadłub. Czołg został przyjęty do uzbrojeniaArmii Radzieckiej na początku lat 60. i na przełomie wieków uważany był już za zupełnie przestarzały. Dlatego udział T-62 w pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę jest dość niecodziennym faktem historycznym, który jednak można wytłumaczyć całkowicie logicznymi przesłankami.

Podstawę parku pancernego ZSRR w latach 50. stanowiły czołgi średnie T-54 i T-55. Produkowano je masowo i stale udoskonalano, lecz uzbrojenie –gwintowana armata D-10T kal. 100 mm – pozostawało niezmienne. Siłę ognia do lat 60. poprawiano jedynie dzięki nowym pociskom przeciwpancernym. Radzieccy wojskowi zdawali sobie sprawę, że już od połowy lat 50. armata D-10T nie zapewniała skutecznego zwalczania perspektywicznych czołgów państw zachodnich. Prace nad zwiększeniem siły ognia przyspieszyła informacja o parametrach brytyjskiej gwintowanej armaty L7 kal. 105 mm. Pocisk podkalibrowy nowej armaty osiągał prędkość początkową 1470 m/s i znacznie przewyższał możliwości radzieckiej armaty D-10T. Armata L7 z czasem stała się standardowym uzbrojeniem czołgów NATO. Dlatego radzieckie kierownictwo wojskowo-polityczne spieszyło się, aby osiągnąć choćby częściowy parytet w sile ognia, wszak w planach wojennych kładziono mocny nacisk na potencjał czołgowy.

Prace nad przyszłym czołgiem średnim T-62 prowadzono z inicjatywy własnej biura konstrukcyjnego Uralwagonzawod pod kierunkiem Leonida Nikołajewicza Karcewa. Badania rozpoczęto w 1958 roku, a projekt otrzymał oznaczenie zakładowe Obiekt 166. Radzieccy dowódcy odnosili się do koncepcji przyszłego T-62 ambiwalentnie: traktowali ją jako konkurencję, a w pewnym stopniu nawet przeszkodę dla prac biura konstrukcyjnego w Charkowie, gdzie już opracowywano czołg nowej generacji – przyszły T-64. Mimo to projekt konstruktorów z Niżnego Tagiłu znalazł wsparcie na wysokim szczeblu. Prototyp Obiektu 166 powstał w 1959 roku, a w latach 1960–1961 prowadzono jego próby.

T-62 był rozwinięciem T-55A, miał podobny układ konstrukcyjny i był zunifikowany w zakresie przedziału napędowego i układu jezdnego. Znaczny stopień unifikacji oraz pośpiech radzieckiego dowództwa w nadrabianiu zaległości wobec zachodnich czołgów sprawiły, że przyjęto do uzbrojenia konstrukcję z Uralwagonzawod. Nowatorska konstrukcja charkowskiego prototypu Obiektu 432 i długi okres jego dopracowywania jedynie potwierdzały zasadność uruchomienia produkcji czołgu uralskiego. Radzieccy wojskowi uważali T-62 za rozwiązanie tymczasowe, szansę na masowe wdrożenieupatrywali zaś w perspektywicznymprojekcie charkowskim.

Czołg T-62 został przyjęty do uzbrojenia na podstawie uchwały KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR z 12 sierpnia 1961 roku. Na początku stycznia 1962 rokuprodukcję w Uralwagonzawod wstrzymano na sześć miesięcy w celu przygotowania się do wytwarzania nowego czołgu. Seryjną produkcję T-62 rozpoczęto dopiero 1 lipca 1962 roku. Łącznie, do października 1973 roku, wyprodukowano 19 019 takich czołgów.

Konstrukcja T-62

Kadłub T-62 to wydłużona konstrukcja T-55, dostosowana do nowej wieży o większej średnicy. Kadłub spawany jest z walcowanych płyt pancernych o grubości od 16 do 100 mm. Wieża jest całkowicie odlewana, z minimalnymi osłabionymi strefami przy podstawie włazów. Główne uzbrojenie T-62 to gładkolufowa armata półautomatyczna U-5TS (indeks GRAU 2A20) kal. 115 mm, opracowywana pod kryptonimem Mołot. Uzbrojenie pomocnicze tworzy sprzężony karabin maszynowy PKT kal. 7,62 mm. Armata ma poziomy klinowy zamek z półautomatem typu sprężynowego oraz elektryczny i ręczny mechanizm spustowy. Długość naboju wynosi 1100 mm – maksimum dla czołgu z ładowaniem nabojami scalonymi. Aby zmniejszyć zadymienie przedziału bojowego, armatę wyposażono w urządzenie do wyrzutu łusek – po strzale mechanizm automatycznie wyrzuca łuskę przez właz w tylnej części wieży.

Jednostka ognia liczy 40 naboi scalonych z pociskami przeciwpancernymi podkalibrowymi, kumulacyjnymi oraz odłamkowo-burzącymi. Pociski rozmieszczone są w zasobnikach w kadłubie i wieży. Strzelanie z armaty i karabinu maszynowego odbywa się za pomocą teleskopowego jednooptycznego celownika TSzS-41U o zmiennym powiększeniu oraz aktywnego peryskopowego celownika nocnego TPN-1-41-11. Źródłem światła podczerwonego jest reflektor L-2G z filtrem podczerwieni. Do prowadzenia ognia z pozycji zakrytych stosuje się poziomicę boczną i wskaźnik azymutu.

W czołgu zainstalowany jest 12-cylindrowy, widlasty, czterosuwowy silnik wysokoprężny W-55W, chłodzony cieczą, o maksymalnej mocy 580 KM,współpracujący z 5-biegową mechaniczną skrzynią przekładniową.

Modernizacja czołgów T-62

Przez cały okres seryjnej produkcji T-62 opuszczały zakłady w prawie takiej samej kompletacji. Otrzymały one jedynie nowe gąsienice z przegubem gumowo-metalowym oraz przeciwlotniczy karabin maszynowy DSzKM. Na początku lat 70. zmieniono bazę elementów stabilizatora uzbrojenia. W czołgach wczesnych serii elektronika była oparta na lampach, a w latach 70. stabilizator otrzymał bazę elementową opartą na tranzystorach.

Impulsem do modernizacji T-62 stały się doświadczenia z działań bojowych prowadzonych w Afganistanie oraz z eksploatacjiw samych jednostkach. Modernizacje miały na celu poprawę parametrów do poziomu zbliżonego dla czołgów T-64A i T-72. W trakcie modernizacji wzmocniono siłę ognia i ochronę przy zachowaniu podstawowych parametrów mobilności. Wykonywały jączołgowe zakłady remontowe podczas kapitalnego remontu wozów bojowych.

W 1983 roku zmodernizowany czołg T-62M (Obiekt 166M6) został przyjęty do uzbrojenia. Siłę ognia zwiększono dzięki kompleksowi uzbrojenia kierowanego 9K116-1 Szeksna, który obejmował nabój ZUBK10-1 z kierowanym pociskiem 9M117 oraz aparaturę sterowania, składającą się z kombinowanego celownika/urządzenia naprowadzania 1K13, przetwornika 9S831, bloku sterowania i bloku elektronicznego. Pod względem wymiarów nabój ZUBK10-1 nie różnił się od zwykłego naboju do działa U-5TS i swobodnie mieścił się w standardowym układzie amunicyjnym. Do sterowania pociskiem zastosowano półautomatyczny system naprowadzania w wiązce lasera. System naprowadzania był odporny na zakłócenia i zajmował niewielką objętość w przedziale bojowym. T-62M wyposażono w system kierowania ogniem Wołna, który obejmował: laserowy dalmierz KDT-2, komputer balistyczny BW-62, zmodernizowany celownik TSzSM-41U oraz stabilizator Meteor M1. Montowano przeciwlotniczy karabin maszynowy NSWT zamiast DSzKM, a lufa armaty otrzymała osłonę termoizolacyjną.

Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 12/2025