Curtiss XP-40Q. Ostatnia wersja Warhawka– monografia
Leszek A. Wieliczko
XP-40Q był ostatnią i pod względem osiągów najlepszą wersją słynnego myśliwca P-40 Warhawk. Po kilku wcześniejszych, nieudanych próbach skonstruowania nowego samolotu myśliwskiego, XP-40Q był ostatnią nadzieją firmy Curtiss na utrzymanie pozycji jednego z głównych producentów myśliwców dla amerykańskiego lotnictwa. Pojawił się jednak zbyt późno i oferował zbyt mało w porównaniu z już eksploatowanymi samolotami konkurencyjnych wytwórni, aby trafić do produkcji seryjnej. Zbudowano tylko trzy prototypy XP-40Q.
Geneza
Skonstruowany pod koniec lat 30. w firmie Curtiss-Wright Corporation, Aeroplane Division z Buffalo w stanie Nowy Jork myśliwiec P-40 (Model 81) okazał się całkiem udanym samolotem. Miał mocną, odporną na uszkodzenia konstrukcję, a pod względem osiągów nie ustępował ówczesnym europejskim odpowiednikom – myśliwcom brytyjskim Hawker Hurricane Mk I i Supermarine Spitfire Mk I, francuskim Morane-Saulnier MS.406 i Dewoitine D-520 czy niemieckiemu Messerschmittowi Bf 109E. Wprawdzie Korpus Powietrzny Armii Stanów Zjednoczonych (United States Army Air Corps, USAAC) większe nadzieje wiązał z dwusilnikowym myśliwcem Lockheed P-38 Lightning i jednosilnikowym Bell P-39 Airacobra, które miały być napędzane silnikami z turbosprężarkami, ale na początku 1939 roku żaden z nich nie był jeszcze w pełni dopracowany i przetestowany. Tylko P-40, oparty na sprawdzonej konstrukcji płatowca P-36A i z silnikiem bez zawodnej turbosprężarki, był gotowy do produkcji. W dodatku miał być tańszy o połowę od P-39 i ponad dwukrotnie od P-38. W obliczu rosnącego napięcia międzynarodowego 26 kwietnia 1939 roku USAAC zawarł więc z firmą Curtiss kontrakt na produkcję 524 egz. seryjnych P-40.
W latach 1940–1941 konstruktorzy Curtissa opracowali ulepszoną wersję P-40D/E (Model 87), która zapoczątkowała nową linię rozwojową tego samolotu, w Siłach Powietrznych Armii Stanów Zjednoczonych (United States Army Air Forces, USAAF) nazwanego Warhawk, a w lotnictwie brytyjskim i sojuszniczym Kittyhawk. Przystąpienie Stanów Zjednoczonych do wojny w grudniu 1941 roku i wzrost zamówień na te samoloty także ze strony Wielkiej Brytanii i innych państw sojuszniczych sprawił, że P-40 był nieustannie rozwijany i produkowany aż do listopada 1944 roku. Wyprodukowano łącznie 13 739 egz. we wszystkich wersjach i odmianach, co czyni z P-40 trzeci najliczniej produkowany amerykański myśliwiec z okresu drugiej wojny światowej po North American P-51 Mustang i Republic P-47 Thunderbolt. Oprócz wersji napędzanych silnikiem Allison V-1710 – P-40D/E/K/M/N – powstały również odmiany z silnikami Packard V-1650, czyli licencyjnymi brytyjskimi Rolls-Royce Merlin – P-40F/L.
Mimo ciągłego rozwoju P-40 zaczął z czasem coraz wyraźniej ustępować pod względem osiągów nowym wersjom i typom myśliwców własnych i przeciwnika. W latach 1940–1943 konstruktorzy Curtissa poświęcili więc mnóstwo czasu i wysiłku na opracowanie zupełnie nowego samolotu myśliwskiego, który w założeniu miał zastąpić Warhawka. Skonstruowano samoloty XP-53 (Model 88) z silnikiem Continental XIV-1430-3 i skrzydłami o laminarnym profilu, zbliżony konstrukcyjnie XP-60 (Model 90) z silnikiem V-1650-1, jego dalsze wersje rozwojowe z innymi silnikami (w tym także gwiazdowym Pratt & Whitney R-2800-18), a wreszcie wysokościowy XP-62 (Model 91) z ciśnieniową kabiną i silnikiem gwiazdowym Wright R-3350-17 z turbosprężarką. Żaden z nich nie spełnił jednak oczekiwań USAAF, które mimo złożenia kilku sporych zamówień ostatecznie zrezygnowały z ich zakupu.
Wiosną 1943 roku konstruktorzy Curtissa podjęli jeszcze jedną i jak się okazało ostatnią próbę ratowania pozycji firmy jako jednego z głównych producentów myśliwców dla USAAF, tworząc najdoskonalszą wersję Warhawka – P-40Q (Model 87X). Celem było uzyskanie osiągów porównywalnych lub nawet lepszych od nowszych typów myśliwców. Zamierzano to osiągnąć poprzez radykalne zmniejszenie oporu aerodynamicznego i masy płatowca oraz zastosowanie do napędu silnika V-1710 z dwustopniową sprężarką, dającego większą moc na większej wysokości. Duże podobieństwo konstrukcji do wcześniejszych wersji P-40 miało natomiast pozwolić na szybkie i bezproblemowe uruchomienie produkcji seryjnej. Równie szybki i bezproblemowy miał być także proces przeszkolenia pilotów i mechaników, którzy wcześniej mieli styczność ze starszymi wersjami Warhawka.
Trzy prototypy P-40Q powstały poprzez przebudowę seryjnych egzemplarzy P-40K i N. Wszystkie miały uzbrojenie zredukowane do czterech karabinów maszynowych Browning M2 kal. 12,7 mm, po dwa w każdym skrzydle (z zapasem amunicji po 235 nabojów na kaem). Dla wersji seryjnej przewidywano możliwość wzmocnienia uzbrojenia do sześciu kaemów albo czterech działek kal. 20 mm.
Pełna wersja artykułu w magazynie Lotnictwo 3-4/2026