Brazylijska obrona powietrzna – stan obecny i perspektywy
Andrzej Pawłowski
Konflikt zbrojny toczony bez zapewnienia sobie przewagi w powietrzu i bez ochrony kluczowych zasobów w państwie, wojsk czy infrastruktury, niesie za sobą ryzyko porażki. Kluczem do budowy tych zdolności jest niewątpliwie czas pokoju. Brazylia – korzystająca, jak na razie, z dywidendy okresu bez wojen – stara się ten czas wykorzystać, aby właściwie przygotować swoje terytorium do ewentualnego konfliktu w regionie. Spoglądając na niestabilne środowisko bezpieczeństwa w Kolumbii i Wenezueli, władze Brazylii widzą w tym zagrożenia dla własnego systemu militarnego, gospodarczego, czy działającego na rzecz społeczeństwa, przynajmniej w części swojego terytorium. Z tej perspektywy jednym z ciekawszych elementów jest przyjrzenie się brazylijskiej obronie powietrznej, w tym plany dotyczące jej rozwoju.
EMADS z CAMM-ER
Program pozyskania rakietowego systemu przeciwlotniczego średniego zasięgu stał się potrzebą o wysokim priorytecie ze względu na niestabilność międzynarodową i pilną potrzebę stworzenia wielowarstwowej obrony powietrznej. Bazując na doświadczeniu zdobytym podczas niedawnego kryzysu, Brazylijczycy mają teraz znacznie przyspieszyć ten proces.
W tym celu, już na samym początku roku, podjęto zasadnicze działania i Sztab Generalny Wojsk Lądowych Brazylii (Estado-Maior do Exército), zamówieniem opublikowanym 9 stycznia 2026 roku, zatwierdził zakup nowego systemu przeciwlotniczego Sistema de Artilharia Antiaérea de Média Altura/Médio Alcance (Sis AAAe Me Altu/G Altu). Przedsięwzięcie zakwalifikowano jako Strategiczny Program Obrony Powietrznej (Programa Estratégico do Exército Defesa Antiaérea, Prg EE DAAe) i pilną potrzebę operacyjną.
Brazylijczycy zdecydowali się na opracowany i oferowany przez MBDA system EMADS (Enhanced Modular Air Defence Solutions), korzystający z pocisków rakietowych CAMM-ER (Common Anti-air Modular Missile – Extended Range). Wybór systemu z pozoru mógł, z perspektywy brazylijskiej, jawić się jako egzotyczny, ale za sprawą efektorów akurat taką decyzję można uznać za w pełni uzasadnioną. EMADS, znany jako Sky Sabre, z wyrzutniami Land Ceptor współpracującymi z radarami Saab GiraffeAMB, wybrali Brytyjczycy, z kolei w Niemczech system EMADS zintegrowano z radarem 3D X-TAR firmy Rheinmetall. Pociski tego typu stały się też efektorami polskich zestawów Narew i Pilica+.
Obok wyrzutni z pociskami CAMM-ER, ważną częścią EMADS jest wielofunkcyjna stacja radiolokacyjna Leonardo Kronos Land,pracująca w pasmie C i montowana w kontenerach, z wysuwanym masztem w celu zwiększenia zasięgu pracy systemu. Części składowe są osadzone na ciężarówkach wysokiej mobilności firmy Iveco Defence Vehicles (IDV), niedawno przejętej przez Leonardo. Każda bateria wyposażona jest w trzy wyrzutnie rakiet, mobilną stację radiolokacyjną oraz pojazdy transportowo-załadowcze, konserwacyjne i naprawcze.
W ramach pierwszego etapu podpisana będzie umowa międzyrządowa z Włochami i zakupiony sprzęt dla jednego batalionu obrony powietrznej. Kształt przyszłego systemu w służbie Exercito Brasileiro będzie wynikał z negocjacji oraz wynegocjowanego poziomu zaangażowania krajowego przemysłu. Brazylijczycy omawiali nie tylko dostawę gotowych zestawów, ale też zakres możliwego transferu technologii, udziału tamtejszych przedsiębiorstw w łańcuchu dostaw (montażu i/lub produkcji wybranych części). Budowa bazy przemysłowej miałaby pozwolić uniezależnić się od zagranicznych dostaw. Wiemy na dziś, że wszystkie moduły ogniowe i pojazdy transportowe zostaną wyposażone w sprzęt komunikacyjny (łącze danych Link-BR2) już wykorzystywany w tamtejszych Wojskach Lądowych. Takie podejście pozwala Brazylii utrzymać sieć łączności dowodzenia i kontroli pod ścisłym nadzorem narodowym.
Program zostanie uruchomiony po otrzymaniu środków pozabudżetowych. Umowa nie została jeszcze podpisana, ale ma zostać sfinalizowana jeszcze w tym roku i opiewać na 3,4 miliarda reali brazylijskich (2,3 mld PLN). Brazylia dąży do nabycia trzech baterii systemu EMADS w ramach umowy międzyrządowej. Proces podpisania umowy w formacie G2G uznano za najszybszy, biorąc pod uwagę również historię dobrej współpracy dwustronnej w sektorze obronnym z Włochami. W przeszłości kooperacja na linii Brasilia–Rzym dotyczyła opracowania kołowego pojazdu opancerzonego Guarani 6 × 6 dla Brazylii oraz utworzenia zakładu produkcyjnego tych wozów w Brazylii, a także zakupu kołowego wozu wsparcia ogniowego Centauro II w 2022 i zatwierdzenia produkcji Guaicurus 4 × 4 (LMV-BR2) w Brazylii od 2026 roku.
Spodziewane umowy dwustronne, dotyczące częściowej lokalnej produkcji komponentów EMADS i ich późniejszego zabezpieczenia przy eksploatacji, a także wsparcia technicznego, mają przełożyć się na obniżenie kosztów utrzymania i operacyjnych. Wybór, początkowo jawiący się jako egzotyczny, prawdopodobnie może okazać się bardzo pragmatyczny.Konfiguracja pionowego startu zapewnia zakres 360 stopni bez konieczności obrotu wyrzutnią. W połączeniu z krótkim czasem reakcji, system ten nadaje się do zwalczania szybkich, nisko lecących celów, takich jak pociski manewrujące (w ograniczonym zakresie również dużej grupy powietrznych bezzałogowców, ale to jest problem większości zestawów, które powstały z myślą o atakowaniu bardziej zaawansowanych środków napadu powietrznego niż drony). Zaletą EMADS jest sieciocentryczność i możliwość integracji z innymi komponentami.
Wiele do poprawy
Począwszy od 2010 roku brazylijskie Wojska Lądowe dążyły do przyspieszenia modernizacji systemów obrony przeciwlotniczej. Zmierzano do przygotowania kraju do zabezpieczenia ważnych wydarzeń międzynarodowych, w tym konferencji Rio+20 w 2012 roku, Światowych Dni Młodzieży i związanej z nimi wizyty papieża Franciszka czy Pucharu Konfederacji w 2013 roku. Po nich nastąpiły jeszcze Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej w 2014 roku i letnie igrzyska olimpijskie dwa lata później. Po tych imprezach w 2018 roku zdecydowano się jeszcze na zakup partii pocisków Saab RBS 70 NG.
Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 2/2026