Amerykańskie kutry typu Legend, czyli patrolowce o aparycji fregat rakietowych

Sławomir J. Lipiecki

Amerykańskie duże okręty patrolowe (OPV), klasyfikowane w USA jako National Security Cutter (NSC; skrót taktyczny WMSL), tudzież Maritime Security Cutter-Large, to największa obecnie eksploatowana klasa okrętów patrolowych w służbie Straży Przybrzeżnej Stanów Zjednoczonych (United States Coast Guard, USCG). Jednostki te zaczęły wchodzić do służby w 2008 roku. Opracowano je w ramach Integrated Deepwater System Program, który to ostatecznie zakończył się sporym sukcesem od strony technicznej. Dzięki solidnemu projektowi w standardzie odpowiadającym okrętom uderzeniowym, pozyskano wielozadaniową platformę, która dobrze wypełnia wszelkie zadania patrolowe i zarazem stała się obecnie murowanym kandydatem na amerykańską fregatę rakietową lekką.

Co istotne, według oryginalnego założenia kutry typu Legend miały być jednostkami o charakterze bardziej „paramilitarnym” niż typowo bojowym. Jednak w praktyce zdolne są do współdziałania z siłami uderzeniowymi US Navy i wykonywania szerokiego spektrum misji – od policyjnych po quasi-wojenne. W tym kontekście klasyfikacja „kuter” (ang. cutter, dawniej; kuter wojenny, czyli war cutter) jest jak najbardziej odpowiednia. Termin ten w krajach anglosaskich jest bowiem rozumiany zupełnie inaczej niż np. w Polsce, gdzie jednostki tego rodzaju kojarzone są zwykle z bardzo niewielkimi okrętami uderzeniowymi, zdolnymi operować głównie na obszarze przybrzeżnym, w dodatku zwykle przy niskim stanie morza. Tymczasem termin ten pojawił się w Anglii w XVII wieku i dotyczył pierwotnie konkretnego rodzaju żaglowca; zwykle jednomasztowego, z ożaglowaniem gaflowym (z kliwrami), dobrej zwrotności i relatywnie wysokiej prędkości przy sprzyjającym wietrze, a przy tym na tyle dobrze uzbrojonego, aby – w razie potrzeby – sprostać w zasadzie każdej jednostce pirackiej. W praktyce więc były to okręty pełnomorskie, służące m.in. roli łącznikowej, czyli przekazywania informacji (meldunków) między eskadrami, a przy tym do „polowania” na piratów i/lub przemytników oraz misji typowo patrolowych. Funkcja ta zmieniła się (w niewielkim stopniu) dopiero w połowie XIX wieku, gdy żagle zaczęły być stopniowo wypierane przez coraz doskonalszą maszynę parową. Wówczas termin „cutter” zaczął oznaczać po prostu mały okręt (small vessel), należący do służb państwowych i tak praktycznie pozostało do dziś.

Geneza

Kutry typu Legend powstały w ramach programu modernizacji USCG, zwanego ISD (Integrated Deepwater System Program), realizowanego od początku XXI wieku. Głównym jego założeniem była wymiana pokoleniowa starzejących się kutrów oceanicznych (tzw. High Endurance Cutter) typu Hamilton, mających swoje korzenie jeszcze w latach 60. XX ubiegłego wieku. Te w istocie wielozadaniowe jednostki o wyporności normalnej ok. 3200 ts, zdolne były operować w większości regionów świata. Oprócz zadań patrolowych, wykorzystywano je do prac oceanograficznych, poszukiwania i ratownictwa oraz stricte bojowych – wyposażono je w kompleks hydroakustyczny oraz uzbrojenie ASW (zwalczania okrętów podwodnych), a także ASuW (zwalczania celów nawodnych), co obejmowało m.in. montaż wyrzutni Mk 141 do pocisków przeciwokrętowych serii RGM-84 Harpoon. Niestety, przy ciągle „dokładanym” wyposażeniu, ich możliwości modernizacyjne jako platformy po 40 latach intensywnej eksploatacji wyczerpały się, podczas gdy wymagania operacyjne USCG rosły wykładniczo. Obejmowały m.in. wzrost znaczenia operacji ekspedycyjnych i antyterrorystycznych i ochronę infrastruktury krytycznej, a co za tym idzie – konieczność współdziałania z US Navy (co wynikało nie tyle ze wzrostu znaczenia nadzoru oceanów i kontroli szlaków handlowych, co przede wszystkim wycofania z eksploatacji fregat rakietowych typu Oliver Hazard Perry).

USCG to formacja od dłuższego czasu zaniedbana i w konsekwencji zmagająca się obecnie z poważnym kryzysem, którego główną przyczyną są ograniczone środki finansowe. Mimo iż od kilkunastu lat wprowadza się do linii nowe jednostki, to realizacja zamówień obarczona jest sporymi opóźnieniami (dotyczy to również nowych lodołamaczy). Nie bez znaczenia są braki kadrowe, które z kolei przekładają się na pogłębiający się problem zarówno na poziomie operacyjnym, jak i eksploatacji starszych okrętów. Dopiero więc realizacja ISD oraz programów pokrewnych, zmierzających do pozyskania pełnomorskich patrolowców typów Legend i Heritage (a także mniejszych kutrów Sentinel), pozwoliła na przysłowiowe „złapanie oddechu”.

Jako że projekt leciwego typu Hamilton generalnie uznano za udany, USCG rekomendowała, by nowe jednostki wybudowano według podobnej koncepcji, aczkolwiek jako okręty bardziej wielozadaniowe, które w razie potrzeby można wyposażyć w zaawansowane uzbrojenie. Kadłuby przyszłego typu Legend były więc od początku projektowane z myślą o potencjalnej militaryzacji. Amerykański gigant stoczniowy Huntington Ingalls Industries (wraz z inżynierami ze stoczni Ingalls Shipbuilding) opracował równolegle kilka koncepcji fregat rakietowych opartych bezpośrednio na tej konstrukcji. Najbardziej znany wariant to tzw. Patrol Frigate 4501, ale istnieje kilka innych możliwych konfiguracji – od fregaty patrolowej po pełnowartościową wielozadaniową fregatę lekką. Generalnie filozofia projektowa zakładała opracowanie okrętów zdolnych do działań oceanicznych („blue-water cutter”), o wysokiej autonomiczności (operowanie w skali globalnej), o pełnej kompatybilności systemowej z jednostkami uderzeniowymi z US Navy, dużym potencjale modernizacyjnym oraz zdolnych do działań militarnych o niskiej i średniej intensywności.

W 2002 roku uruchomiono realizację programu Integrated Deepwater System Program (IDS lub po prostu – Deepwater). Scalał w sobie kilka postępowań zakupowych na nowe jednostki patrolowe dla USCG. W jego ramach planowano nabyć m.in. osiem pełnomorskich patrolowców spełniających powyższe wymagania, a program oficjalnie nazwano National Security Cutter (NSC). Oprócz tego postępowanie Deepwater przewidywało pozyskanie do 25 średnich, pełnomorskich patrolowców (obecnie budowane jednostki typu Heritage o wyporności normalnej ok. 4000 ts) oraz do 58 szybkich kutrów patrolowych typu Sentinel (o wyporności normalnej ok. 350 ts). W latach 2002–2004 prowadzono już intensywne prace projektowe nad konstrukcją przyszłych jednostek, po czym projekt awangardowego typu Legend został oficjalnie zatwierdzony.

Pełna wersja artykułu w magazynie NTW 2/2026